Ta strona używa cookie. Korzystając z niej wyrażasz zgodę na ich używanie, zgodnie z aktualnymi ustawieniami przeglądarki.
Akceptuję

Loading...


Szukaj Menu
A A A wysoki kontrast: A A

Portal Promocji Eksportu



    Elementarz Mozambiku

    Wyślij Drukuj Pobierz dodał: Redakcja | 2018-02-16 09:21:13
    mozambik, gospodarka, biznes, klimat

    Mozambik to jedno z najbiedniejszych państw świata, ale równocześnie jego gospodarka należy do najdynamiczniej rozwijających się na kontynencie afrykańskim.

    Źródło: PAP/EPA

     

    Informacje podstawowe

    • portug. (a) República de Moçambique
    • Stolica: Maputo - 966 tys. 837 ludzi
    • Powierzchnia: 799 tys. 380 km kw.
    • Położenie: południowo-wschodni kraniec Afryki
    • Liczba ludności: 26,4 mln
    • Gęstość zaludnienia: 27,4 osób/km kw.
    • Waluta: metical (MZM) = 100 centavo

     

    Kraj leży w południowo-wschodniej Afryce, nad Kanałem Mozambickim (Ocean Indyjski). Mieszka tu 26,4 mln ludzi. W stolicy - Maputo, położonej na południowym krańcu kraju, żyje 1,82 mln osób. Inne ważne miasta to: Beira, Pemba, Nampula, Quelimane Inhambane i Vilanculos.

     

    Kraj zajmuje 801,6 tys. km kw. Całkowita długość granic państwowych wynosi 4 tys. 571 km., a linii brzegowej – 2 tys. 470 km. Graniczy z Republiką Południowej Afryki (491 km), Suazi (105 km), Zimbabwe (1231 km), Zambią (419 km), Malawi (1569 km), Tanzanią (756 km).

     

    Oficjalną walutą jest metical (MZM), ale akceptowanymi środkami płatniczymi są rand południowoafrykański, dolar i euro.

     

     

    W Mozambiku żyje ok. 30 różnych grup etnicznych z grupy Bantu, oraz nieliczna grupa potomków ludności pochodzenia azjatyckiego (ok. 16,8 tys.) oraz portugalskiego.

     

    Wskaźnik umiejętności pisania i czytania wśród osób powyżej 15-go roku życia wynosi ok. 47 proc. (mężczyźni – 62 proc., kobiety – 31 proc.).

     

    Największe zagrożenie zdrowotne stanowią HIV/AIDS i malaria, ale pojawiają się też przypadki zachorowań na cholerę.

     

    W wyniku pandemii HIV-AIDS, przeciętna długość życia od kilku lat utrzymuje się niewiele powyżej 42 lat. Liczba dorosłych zarażonych wirusem HIV wynosi 1,9 miliona, co stanowi 17,2 proc. społeczeństwa w wieku 15-49 lat, a ponad 300 tysięcy osób cierpi na w pełni rozwiniętą chorobę AIDS. Przewiduje się, że w związku z rosnącą pandemia HIV/AIDS przeciętna długość życia jeszcze się skróci.

     

    Imigracja zarobkowa

    Angola i Mozambik to główne kierunki emigracji zarobkowej wykwalifikowanych Portugalczyków. Do obu tych byłych portugalskich kolonii w Afryce wyjeżdża co roku za chlebem blisko 25 tys. obywateli Portugalii.

     

    Pomimo nasilonej od 2008 r. emigracji portugalskich specjalistów do Angoli, ta dawna kolonia nadal potrzebuje tysięcy wykwalifikowanych pracowników. Zatrudniają ich głównie koncerny międzynarodowe, coraz śmielej inwestujące w Angoli. Skala zjawiska jest bardzo duża. Szacuje się, że tylko w ciągu ostatnich czterech lat do Angoli wyjechało ponad 80 tys. Portugalczyków.

     

    Firmy zatrudniające przybyszów z Europy w Angoli i innych byłych portugalskich koloniach najczęściej poszukują inżynierów budowlanych, informatyków, serwisantów maszyn i urządzeń, a także specjalistów z branży paliwowej i bankowości.

     

    Stosunkowo duży odsetek Portugalczyków udaje się też do Mozambiku. W tej byłej portugalskiej kolonii jest ich już ponad 30 tysięcy.

     

    Nasilenie obecności portugalskiej siły roboczej krytykowane jest przez część afrykańskich ekspertów, według których przybysze zabierają pracę miejscowej ludności. Zdaniem angolskiego ekonomisty Alvesa da Rochy polityczne elity Portugalii nie robią nic, aby powstrzymać masową ucieczkę swoich młodych specjalistów.

     

    "Lizbona spokojnie przygląda się odpływowi wykwalifikowanej siły roboczej, niepotrzebnej w ojczyźnie. Eksportuje do Angoli swoje bezrobocie, licząc, że w ten sposób uda się jej pokonać kryzys. My tymczasem sami mamy problem z blisko 30-procentowym bezrobociem" - ocenił da Rocha.

     

    Wyjazd do Afryki jest dla wielu Portugalczyków receptą na bezrobocie, które w ich ojczyźnie wynosi 15 proc. Przyznają, że ich pensje na Czarnym Lądzie nie odbiegają znacząco od tego, co zarabiali w ojczyźnie przed utratą pracy. Najbardziej poszukiwani inżynierowie budownictwa otrzymują zwykle od 1200 do 2000 euro. Ich wydatki na codzienny transport do pracy i opłaty za mieszkanie z reguły pokrywają pracodawcy.

     

    Ines Espirito Santo z Centrum Badań i Studiów Socjologicznych w Lizbonie (CIES) przyznaje, że aktualnie zarówno Angola, jak i Mozambik znajdują się wśród głównych kierunków wyjazdów zawodowych Portugalczyków. "Jednym z ułatwień w pracy w tych byłych afrykańskich koloniach jest wspólnota języka i historii" - dodaje.

     

    Większość emigrantów zarobkowych wyrusza do Angoli i Mozambiku bez rodzin z obawy o wysoki poziom przestępczości. Sami tymczasem często są ofiarami pobić, wymuszeń i szantażu. Średnio co roku ofiarą miejscowych przestępców pada kilkuset przybyszów z Portugalii. Od kilku do kilkunastu z nich traci życie - wynika z policyjnych statystyk. Nierzadko popadają też w depresję i nałogi.

     

    "Podczas mojego blisko dwuletniego pobytu w Angoli zobaczyłem niewiele. Moje życie ogranicza się tu do pracy. Po zakończeniu zmiany udaję się bezpośrednio do domu, który na szczęście jest oddalony o pięć minut od mojej firmy" - zauważył Manuel Brito.

     

    Powiększająca się co roku średnio o 20 tys. nowych osób portugalska emigracja w Angoli zdominowana jest przez mężczyzn. "Większość z nich po kilkuletnim pobycie na obczyźnie osłabia więzi z pozostawioną w kraju rodziną. 80 proc. znanych mi rodaków ma w Angoli kochanki lub żyje w związku z miejscowymi kobietami, z którymi zazwyczaj mają dzieci. Tylko nieliczni zainteresowani są powrotem do swej portugalskiej rodziny" - dodał.

     

    Warunki życia

     

    Dostęp do czystej wody w proc. w latach 1990 i 2011 w Afryce

    Kraj

    1990

    2011

    Kraj

    1990

    2011

    Somalia

    -

    30

    Burundi

    69

    74

    Dem. Rep. Konga

    43

    46

    Gwinea

    51

    74

    Mozambik

    34

    47

    Liberia

    -

    74

    Madagaskar

    29

    48

    Uganda

    41

    75

    Etiopia

    14

    49

    Benin

    57

    76

    Czad

    40

    50

    Lesotho

    80

    78

    Mauretania

    30

    50

    Zimbabwe

    79

    80

    Niger

    35

    50

    Burkina Faso

    44

    80

    Angola

    42

    53

    Wyb. Kości Słoniowej

    76

    80

    Tanzania

    55

    53

    Maroko

    73

    82

    Sudan

    67

    55

    Algieria

    94

    84

    Sierra Leone

    37

    58

    Malawi

    42

    84

    Togo

    49

    59

    Ghana

    53

    86

    Kenia

    43

    61

    Gabon

    -

    88

    Nigeria

    47

    61

    Gambia

    75

    89

    Zambia

    49

    64

    RPA

    83

    92

    Mali

    28

    65

    Dżibuti

    75

    93

    Rep. Środkowoafrykańska

    59

    67

    Namibia

    64

    93

    Rwanda

    62

    69

    Tunezja

    82

    96

    Kongo

    -

    72

    Seszele

    96

    96

    Gwinea Bissau

    36

    72

    Wyspy Św. Tomasza i Książęca

    -

    97

    Suazi

    39

    72

    Botswana

    92

    97

    Senegal

    60

    73

    Egipt

    93

    99

    Kamerun

    49

    74

    Mauritius

    99

    100

    Źródło: www.fao.org/economic/ess/ess-fs/ess-fadata/en/.

     

    Dostęp do urządzeń sanitarnych w proc. w latach 1990 i 2011 w Afryce

    Kraj

    1990

    2011

    Kraj

    1990

    2011

    Niger

    4

    10

    Namibia

    24

    32

    Togo

    13

    11

    Gabon

    -

    33

    Czad

    8

    12

    Rep. Środkowoafrykańska

    11

    34

    Tanzania

    7

    12

    Wyspy Św. Tomasza i Książęca

    -

    34

    Sierra Leone

    11

    13

    Uganda

    27

    35

    Madagaskar

    8

    14

    Zimbabwe

    41

    40

    Benin

    5

    14

    Zambia

    42

    42

    Ghana

    7

    14

    Kamerun

    47

    48

    Kongo

    -

    18

    Burundi

    42

    50

    Burkina Faso

    8

    18

    Senegal

    36

    51

    Liberia

    -

    18

    Malawi

    39

    53

    Mozambik

    9

    19

    Suazi

    49

    57

    Gwinea

    10

    19

    Angola

    29

    59

    Gwinea Bissau

    -

    19

    Dżibuti

    62

    61

    Etiopia

    2

    21

    Rwanda

    32

    61

    Mali

    15

    22

    Botswana

    39

    64

    Somalia

    -

    24

    Gambia

    -

    68

    Sudan

    27

    24

    Maroko

    53

    70

    Wyb. Kości Słoniowej

    20

    24

    RPA

    64

    74

    Lesotho

    -

    26

    Tunezja

    73

    90

    Mauretania

    16

    27

    Mauritius

    89

    91

    Kenia

    25

    29

    Algieria

    89

    95

    Dem. Rep. Konga

    17

    31

    Egipt

    72

    95

    Nigeria

    38

    31

    Libia

    97

    97

    Seszele

    97

    97

     

     

     

    Źródło: www.fao.org/economic/ess/ess-fs/ess-fadata/en/.

     

     

    Średnia liczba lat nauki w 2011 roku w Afryce

    Mozambik

    1,2

    Senegal

    4,5

    Burkina Faso

    1,3

    Uganda

    4,7

    Niger

    1,4

    Nigeria

    5,0

    Czad

    1,5

    Tanzania

    5,1

    Etiopia

    1,5

    Madagaskar

    5,2

    Gwinea

    1,6

    Togo

    5,3

    Mali

    2,0

    Gwinea Równikowa

    5,4

    Gwinea-Bissau

    2,3

    Kamerun

    5,9

    Burundi

    2,7

    Kongo

    5,9

    Gambia

    2,8

    Lesotho

    5,9

    Sierra Leone

    2,9

    Egipt

    6,4

    Sudan

    3,1

    Tunezja

    6,5

    Rwanda

    3,3

    Zambia

    6,5

    Benin

    3,3

    Algieria

    7,0

    Wyb. Kości Słoniowej

    3,3

    Kenia

    7,0

    Erytrea

    3,4

    Ghana

    7,1

    Dem. Rep. Konga

    3,5

    Suazi

    7,1

    Rep. Środkowoafrykańska

    3,5

    Mauritius

    7,2

    Rep. Zielonego Przylądka

    3,5

    Zimbabwe

    7,2

    Mauretania

    3,7

    Libia

    7,3

    Dżibuti

    3,8

    Namibia

    7,4

    Liberia

    3,9

    Gabon

    7,5

    Wyspy Św. Tomasza i Książęca

    4,2

    RPA

    8,5

    Malawi

    4,2

    Botswana

    8,9

    Maroko

    4,4

    Seszele

    9,4

    Angola

    4,4

     

     

     

    Źródło: UNDP Human development report 2011, New York Oxford University Press 2011

     

     

    Procent dzieci aktywnych ekonomicznie w wieku 7-14 w 2010 r. w Afryce

    Mozambik

    1,8

    Liberia

    37,4

    Lesotho

    2,6

    Gwinea Równikowa

    37,7

    Rwanda

    7,5

    Kenia

    37,7

    Egipt

    7,9

    Uganda

    38,2

    Botswana

    8,0

    Togo

    38,7

    Suazi

    11,2

    Dem. Rep. Konga

    39,8

    Burundi

    11,7

    Malawi

    40,3

    Maroko

    13,2

    Burkina Faso

    42,1

    Zimbabwe

    14,3

    Gambia

    43,5

    Sierra Leone

    14,9

    Wybrzeże Kości Słoniowej

    45,7

    Namibia

    15,4

    Niger

    47,1

    Senegal

    18,5

    Gwinea

    48,3

    Mali

    23,0

    Ghana

    48,9

    Madagaskar

    26,0

    Gwinea Bissau

    50,5

    RPA

    27,7

    Etiopia

    56,0

    Angola

    30,1

    Czad

    60,4

    Kongo

    30,1

    Rep. Środkowoafrykańska

    67,0

    Tanzania

    31,1

    Benin

    74,4

    Zambia

    34,4

     

     

    Źródło: FAO Statistical Yearbook 2012

     

    Procent osób niedożywionych w Afryce w latach 1990-92 i 2011-2013

    Kraj

    1990-92

    2011-13

    Kraj

    1990-92

    2011-2013

    Algieria

    <5,0

    <5,0

    Wyb. Kości Słoniowej

    13,3

    20,5

    Egipt

    <5,0

    <5,0

    Senegal

    22,0

    21,6

    Libia

    <5,0

    <5,0

    Angola

    63,2

    24,4

    Tunezja

    <5,0

    <5,0

    Burkina Faso

    22,9

    25,0

    Ghana

    44,4

    <5,0

    Botswana

    25,1

    25,7

    RPA

    <5,0

    <5,0

    Kenia

    34,8

    25,8

    Maroko

    6,7

    5,0

    Madagaskar

    24,4

    27,2

    Mauritius

    8,6

    5,4

    Rep. Środkowoafrykańska

    48,5

    28,2

    Gabon

    9,5

    5,6

    Liberia

    29,6

    28,6

    Benin

    22,4

    6,1

    Namibia

    36,2

    29,3

    Wyspy Św. Tomasza i Książęca

    22,9

    7,2

    Czad

    60,1

    29,4

    Mali

    24,9

    7,3

    Sierra Leone

    42,5

    29,4

    Nigeria

    21,3

    7,3

    Rwanda

    52,3

    29,7

    Mauretania

    12,9

    7,8

    Uganda

    27,1

    30,1

    Seszele

    16,5

    8,3

    Zimbabwe

    43,6

    30,5

    Gwinea Bissau

    21,8

    10,1

    Kongo

    42,4

    33,0

    Kamerun

    38,3

    13,3

    Tanzania

    28,8

    33,0

    Niger

    35,5

    13,9

    Suazi

    15,8

    35,8

    Gwinea

    18,2

    15,2

    Mozambik

    57,8

    36,8

    Togo

    34,8

    15,5

    Etiopia

    -

    37,1

    Lesotho

    17,0

    15,7

    Sudan

    41,9

    38,9

    Gambia

    18,2

    16,0

    Zambia

    33,8

    43,1

    Malawi

    45,2

    20,0

    Erytrea

    -

    61,3

    Dżibuti

    70,2

    20,5

    Burundi

    44,4

    67,3

    Źródło: www.fao.org/economic/ess/ess-fs/ess-fadata/en/.

     

     

    Wskaźniki rozwoju społecznego (HDI) na świecie i w Afryce w 2011 roku

    Regiony i kraje

    Ranga HDI

    Wskaźnik rozwoju społecznego HDI

    Mierniki wyznaczające wskaźnik rozwoju społecznego

    Przewidywana długość życia w momencie urodzin w latach

    Średnia liczba lat nauki

    Oczekiwana liczba lat nauki

    Dochód narodowy brutto na 1 mieszkańca w USD*

    Świat

    -

    0,682

    69,8

    7,4

    11,3

    10 082

    Afryka Ogółem

    -

    0,493

    57,4

    4,8

    9,6

    2 616

    Afryka Północna

    -

    0,650

    73,0

    6,2

    11,8

    5 972

    Algieria

    96

    0,698

    73,1

    7,0

    13,6

    7 658

    Egipt

    113

    0,644

    73,2

    6,4

    11,0

    5 269

    Libia

    64

    0,760

    74,8

    7,3

    16,6

    12 637

    Maroko

    130

    0,582

    72,2

    4,4

    10,3

    4 196

    Tunezja

    94

    0,698

    74,5

    6,5

    14,5

    7 281

    Afryka Subsaharyjska

    -

    0,463

    54,4

    4,5

    9,2

    1 966

    Afryka Środkowa

    -

    0,366

    50,0

    4,0

    8,7

    1 660

    Angola

    148

    0,486

    51,1

    4,4

    9,1

    4 874

    Czad

    183

    0,328

    49,6

    1,5

    7,2

    1 105

    Dem. Rep. Konga

    187

    0,286

    48,4

    3,5

    8,2

    280

    Gabon

    106

    0,674

    62,7

    7,5

    13,1

    12 249

    Gwinea Równikowa

    136

    0,537

    51,1

    5,4

    7,7

    17 608

    Kamerun

    150

    0,482

    51,6

    5,9

    10,3

    2 031

    Kongo

    137

    0,533

    57,4

    5,9

    10,5

    3 066

    Rep. Środkowoafrykańska

    179

    0,343

    48,4

    3,5

    6,6

    707

    Wyspy Świętego Tomasza i Książęca

    144

    0,509

    64,7

    4,2

    10,8

    1 792

    Afryka Wschodnia

    -

    0,406

    56,0

    3,8

    8,6

    1 174

    Burundi

    185

    0,316

    50,4

    2,7

    10,5

    368

    Dżibuti

    165

    0,430

    57,9

    3,8

    5,1

    2 335

    Erytrea

    177

    0,349

    61,6

    3,4

    4,8

    536

    Etiopia

    174

    0,363

    59,3

    1,5

    8,5

    971

    Kenia

    143

    0,509

    57,1

    7,0

    11,0

    1 492

    Malawi

    171

    0,400

    54,2

    4,2

    8,9

    753

    Madagaskar

    151

    0,480

    66,7

    5,2

    10,7

    824

    Mauritius

    77

    0,728

    73,4

    7,2

    13,6

    12 918

    Mozambik

    184

    0,322

    50,2

    1,2

    9,2

    898

    Rwanda

    165

    0,429

    55,4

    3,3

    11,1

    1 133

    Seszele

    52

    0,773

    73,6

    9,4

    13,3

    16 729

    Sudan

    169

    0,408

    61,5

    3,1

    4,4

    1 894

    Tanzania

    152

    0,466

    58,2

    5,1

    9,1

    1 328

    Uganda

    161

    0,446

    54,1

    4,7

    10,8

    1 124

    Zambia

    164

    0,430

    49,0

    6,5

    7,9

    1 254

    Zimbabwe

    173

    0,376

    51,4

    7,2

    9,9

    376

    Afryka Zachodnia

    -

    0,431

    54,1

    4,2

    8,4

    1 656

    Benin

    167

    0,427

    56,1

    3,3

    9,2

    1 364

    Burkina Faso

    181

    0,331

    55,4

    1,3

    6,3

    1 141

    Gambia

    168

    0,420

    58,5

    2,8

    9,0

    1 282

    Ghana

    135

    0,541

    64,2

    7,1

    10,5

    1 584

    Gwinea

    178

    0,340

    54,1

    1,6

    8,6

    863

    Gwinea-Bissau

    176

    0,353

    48,1

    2,3

    9,1

    994

    Liberia

    182

    0,329

    56,8

    3,9

    11,0

    265

    Mali

    175

    0,359

    51,4

    2,0

    8,3

    1 123

    Mauretania

    159

    0,453

    58,6

    3,7

    8,1

    1 859

    Niger

    186

    0,295

    54,7

    1,4

    4,9

    641

    Nigeria

    156

    0,459

    51,9

    5,0

    8,9

    2 069

    Senegal

    155

    0,459

    59,3

    4,5

    7,5

    1 708

    Sierra Leone

    180

    0,336

    47,8

    2,9

    7,2

    737

    Togo

    162

    0,435

    57,1

    5,3

    9,6

    798

    Rep. Zielonego Przylądka

    133

    0,568

    74,2

    3,5

    11,6

    3 402

    Wyb. Kości Słoniowej

    170

    0,400

    55,4

    3,3

    6,3

    1 387

    Afryka Południowa

    -

    0,611

    53,0

    8,3

    12,8

    9 062

    Botswana

    118

    0,633

    53,2

    8,9

    12,2

    13 049

    Lesotho

    160

    0,450

    48,2

    5,9

    9,9

    1 664

    Namibia

    120

    0,625

    62,5

    7,4

    11,6

    6 206

    RPA

    123

    0,619

    52,8

    8,5

    13,1

    9 469

    Suazi

    140

    0,522

    48,7

    7,1

    10,6

    4 484

    *według siły nabywczej w 2005.

    Źródło: UNDP Human development report 2011, New York Oxford University Press 2011.

     

    Religia

    Kraj jest zróżnicowany religijnie: chrześcijanie (głównie katolicy i niezależne kościoły Afrykańskie) stanowią 30 proc. ludności, animiści i wyznania lokalne - 50 proc., muzułmanie zaś - 20 proc.

     

    Język

    Językiem urzędowym jest portugalski. Inne języki to angielski oraz języki grupy etnicznej Bantu.

     

    Administracja

    Mozambik podzielony jest na 11 prowincji: Cabo Delgado, Gaza, Inhambane, Manica, Maputo, Nampula, Niassa, Sofala, Tete, Zambezia, oraz miasto stołeczne Maputo (Cidade de Maputo) i 128 powiatów.

     

    Władze prowincji oraz powiatowe nie mają realnej władzy.

     

    Źródło: PAP/EPA

     

    Ustrój

    Mozambik to republika. Głową państwa jest prezydent wybierany w wyborach powszechnych na pięcioletnią kadencję. Może on pełnić urząd przez dwie kolejne kadencje, a ponownie ubiegać się o to stanowisko po upływie kolejnych pięciu lat od ostatniej kadencji.

     

    Władza ustawodawcza należy do jednoizbowego parlamentu (Zgromadzenie Republiki), wyłanianego w wyborach powszechnych na pięcioletnią kadencję, liczącego 250 deputowanych.

    Władzę wykonawczą sprawuje rząd powoływany przez prezydenta. Bieżącymi pracami rządu kieruje premier.

     

    Konstytucja z 1990 r. rozdzieliła władzę legislacyjną, wykonawczą i sądowniczą dając podwaliny pod demokrację wielopartyjną. Prezydent jest wybierany w wyborach większościowych.

     

    Różnice kulturowe

    Niechęć Afryki do homoseksualizmu wynika z jej patriarchalnego konserwatyzmu, przywiązania do tradycji i pobożności, ale obserwowany w ostatnich latach wzrost homofobii wiąże się też z polityką. Od zwycięstwa w zimnej wojnie i upadku komunizmu na początku lat 90. rządzony przez liberałów Zachód przekonywał Afrykę do liberalnych porządków i praw. Zachęcał do demokracji i praw człowieka, uzależniał od tego swoją gospodarczą pomoc.

     

    Z ponad 50 państw Afryki w prawie 40 homoseksualizm uważany jest za przestępstwo. W Sudanie, Mauretanii czy Somalii grozi za niego kara śmierci. W pozostałych krajach karze się go więzieniem – kilkoma miesiącami w Burundi, trzema latami w Tunezji czy Maroku, pięcioma w Kamerunie i Senegalu, czternastoma w Nigerii, Ugandzie, Kenii czy Malawi. Te ostatnie są byłymi brytyjskimi koloniami, a kary za homoseksualizm, jako sprzeczny z naturą ludzką, wprowadzili tam jeszcze Brytyjczycy.

     

    Jedynym na Czarnym Lądzie krajem, w którym związki homoseksualne zrównano z heteroseksualnymi w konstytucji i gdzie zezwolono na homoseksualne małżeństwa, jest Republika Południowej Afryki, która po upadku apartheidu w 1994 r., wzorując się na Zachodzie, wprowadziła u siebie najbardziej liberalne przepisy na całym kontynencie. Ale nawet w liberalnej RPA homoseksualiści są piętnowani przez społeczeństwo, lesbijki są poddawane „korekcyjnym gwałtom”.

     

    Polityczni przywódcy, którzy jednomyślnie potępiają homoseksualizm, a widząc aplauz rodaków, sięgają po homofobię jako oręż w walce o władzę. Prezydent Zimbabwe Robert Mugabe od lat wyklina homoseksualistów jako „wybryk natury i obrazę godności ludzkiej”, „gorszych niż świnie i psy”.

     

    Wrogość do homoseksualizmu jest jedną z niewielu spraw, które łączą zwaśnionych chrześcijan i muzułmanów w Nigerii. Imamowie w Senegalu zakazują grzebać homoseksualistów na cmentarzach, a kapłani np. w Malawi wyklinają ich jako sługi szatana, owoc zachodniej dekadencji i upadku.

     

    Kryzys gospodarczy i wojny w Afganistanie i Iranie, które na początku XXI wieku podkopały potęgę Zachodu, sprawiły, że afrykańscy przywódcy przestali bezkrytycznie przyjmować zalecane przez Zachód mody, a jako pierwsze odrzucili przyjęte na Zachodzie zrównanie heteroseksualizmu z homoseksualizmem. „Zachód mówi, że to prawa człowieka, a według nas to występek i zło” – tłumaczą wiernym w świątyniach kapłani, zauroczeni konserwatywnymi imamami z Bliskiego Wschodu i pastorami z USA.

     

    Co warto wiedzieć

    Wywóz walut obcych ograniczony jest do 5 tys. dol. Przywóz i wywóz waluty miejscowej jest zabroniony.

     

    Czeki podróżne są akceptowane i wymieniane. Aby uniknąć dodatkowych opłat zaleca się mieć czeki w dolarach lub euro. Hotele, banki i sklepy przyjmują karty kredytowe i płatnicze.

     

    Obywateli polskich obowiązują wizy. Można je uzyskać m.in. w urzędach konsularnych Mozambiku (najbliższe w Berlinie i w Rzymie) oraz na przejściach granicznych Mozambiku. Wiza wjazdowa jednokrotna kosztuje ok. 70 dol. Z reguły wiza turystyczna wydawana jest na 30 dni, istnieje możliwość uzyskania przedłużenia we właściwym urzędzie imigracyjnym o kolejne 30 dni. Samowolne przedłużenie pobytu zagrożone jest grzywną. Ważność paszportu powinna przekraczać o sześć miesięcy termin upływu ważności wizy.

     

    Od podróżnych wymagane jest okazanie powrotnego biletu lub dokumentów potwierdzających cel podróży (w przypadku, gdy Mozambik nie jest krajem docelowym) oraz dowodu posiadania wystarczających środków na pokrycie pobytu w kraju.

     

    W przypadku, gdy osoba małoletnia podróżuje w towarzystwie innych opiekunów niż rodzice wymagane jest okazanie na przejściu granicznym dokumentu ze zgodą rodziców (letter of authorisation). Dokument ten powinien zawierać dane dziecka oraz opiekuna wraz z danymi dot. paszportów, jakimi się posługują. Podpisy rodziców powinny być urzędowo poświadczone. Dodatkowo, można załączyć do dokumentu kopie dokumentów tożsamości rodziców.

    W przypadku, gdy dziecko podróżuje z jednym rodzicem - może być wymagana pisemna zgoda drugiego z rodziców.

     

    Przy wjeździe do Mozambiku z państw-obszarów dotkniętych żółtą febrą wymagane jest okazanie ważnego szczepienia ("żółta książeczka").

     

    Bezpieczeństwo

    Wskaźnik przestępczości jest wysoki. Odnotowuje się kradzieże samochodów, liczne są przypadki zabójstw, napadów rabunkowych, także z użyciem broni palnej. Zdarzają się napady na turystów na plażach w Maputo, Beirze i innych centrach turystycznych.

     

    Należy unikać fotografowania obiektów rządowych, militarnych itp. Podróże i spacery w nocy są niewskazane.

     

    Z uwagi na wzrost niepokojów społecznych i powtarzające się ataki na samochody cywilne w środkowej Prowincji Sofala (okolice Parku Narodowego Gorongosa), należy zachować szczególną ostrożność podróżując drogami krajowymi EN 1 i EN 6 na tym obszarze. Przed podróżą należy sprawdzić możliwość pokonania trasy w konwoju wojskowym.

     

    Posiadanie i przywożenie narkotyków jest karalne.

     

    Ubezpieczenie

    Wskazane jest wykupienie ubezpieczeń osobowych (z opcją ewentualnej ewakuacji do RPA) w firmach o międzynarodowej renomie.

     

    Zdrowie

    Największe zagrożenie zdrowotne stanowią HIV/AIDS i malaria, pojawiają się przypadki cholery. Opieka medyczna (płatna) na podstawowym poziomie jest dostępna dla wszystkich w szpitalach państwowych, w klinikach prywatnych usługi są lepsze, ale ceny wygórowane.

     

    Przy wjeździe do Mozambiku z państw-obszarów dotkniętych żółtą febrą wymagane jest okazanie ważnego szczepienia ("żółta książeczka").

     

    Transport

    Międzynarodowy port lotniczy w stolicy kraju Maputo łączy Mozambik ze światem, a lotniska lokalne obsługują mniejsze miasta: Beira, Pemba, Inhambane, Vilanculos. Mozambik szereg portów, z których głównym jest Maputo. Pozostałe to: Beira, Inhambane, Nacala, Pemba, Quelimane. Pociągiem dojechać można do Mozambiku z RPA, Malawi i Zimbabwe, a autobusem m.in. z Johannesburga i Durbanu.

     

    Najtańszym środkiem transportu w Mozambiku są autobusy, ale regularnie kursują jedynie między głównymi miastami.

     

    Dla kierowców

    Wymagane jest międzynarodowe prawo jazdy (przy pobytach powyżej 90 dni lub prawo jazdy miejscowe); przy pobytach krótszych turysta może posługiwać się prawem jazdy krajowym (w przypadku gdy nie ma ono informacji po angielsku - powinno być przetłumaczone na portugalski lub angielski).

     

    Stan głównych dróg publicznych jest dość dobry, drogi lokalne są w złym stanie. Zaleca się nie podróżować samochodem po zmroku, a w czasie jazdy bezwzględnie blokować drzwi i okna samochodu. Istnieją ograniczenia w ruchu pojazdów i pieszych (np. w pobliżu niektórych obiektów rządowych oraz miejsc o znaczeniu strategicznych dla bezpieczeństwa i obronności państwa).

     

    Święta

    • 1 stycznia - Nowy Rok,
    • 3 lutego - Dzień Bohaterów,
    • 7 kwietnia - Dzień Kobiet,
    • 1 maja - Święto Pracy,
    • 25 czerwca - Dzień Niepodległości,
    • 7 września - Dzień Porozumień z Lusaki,
    • 25 Września - Dzień Sił Zbrojnych,
    • 4 listopada – Dzień Pokoju i Pojednania,
    • 25 grudnia – Boże Narodzenie/Dzień Rodziny.

     

    Źródło: PAP/EPA

     

    Mozambik międzynarodowych organizacjach

    • Południowoafrykańska Wspólnota na rzecz Rozwoju - South African Development Comunity (SADC) - 16.07.2014 r. SADC podpisał „Umowę o Partnerstwie Ekonomicznym” z UE (EPA).
    • Unia Afrykańska - African Union (AU).
    • Światowa Organizacja Handlu - World Trade Organization (WTO).
    • Międzynarodowy Fundusz Walutowy - International Monetary Found (IMF).
    • Konferencja Narodów Zjednoczonych ds. Handlu i Rozwoju - United Nations Conference on Trade and Development (UNCTAD).
    • Organizacja Narodów Zjednoczonych ds. Rozwoju Przemysłowego - United Nations Industrial Development Organization (UNIDO).
    • Światowa Organizacja Własności Intelektualnej - World Intellectual Property Organization (WIPO).
    • African, Caribbean, and Pacific Group of States (ACP).

     

    Kontakty

    Administracja gospodarcza

    Ministério da Indústria e Comércio de Moçambique

    E-mail: infomic@mic.gov.mz

    • Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wiejskiego

    Ministry of Agriculture and Rural Development

    Tel.: +258 1 46-0010

    Fax: +258 1 46-0145

     

    Oficjalna strona internetowa Rządu Mozambiku z linkami.

     

    Samorządy gospodarcze

    Mozambique Chamber of Commerce

     

     

    Oficjalna prasa ekonomiczna

    W Mozambiku ukazuje się jedynie 10 publikacji w tym dwa dzienniki:

     

    Oficjalne strony o charakterze ekonomicznym

     

    Ambasada Rzeczypospolitej Polskiej w RPA

    Ambasador: Anna Raduchowska-Brochwicz

    Pretoria, 14 Amos Street, Colbyn, PO BOX 12277 Queenswood 0121

    Tel.: +27 12 430 26 31, faks: +27 86 76 50 421

    E-mail: pretoria.amb.sekretariat@msz.gov.pl

    www: www.pretoria.msz.gov.pl

     

    Wydział Promocji Handlu i Inwestycji Ambasady RP w Pretorii z siedzibą w Johannesburgu

    (W zakresie kompetencji terytorialnej: Angola, Botswana, Demokratyczna Republika Konga, Lesotho, Malawi, Mozambik, Madagaskar, Mauritius, Namibia, Seszele, Suazi, Zambia, Zimbabwe).

    Kierownik Wydziału - I Sekretarz, Andrzej Krężel

    P.O.Box 1547, Houghton 2041, Republika Południowej Afryki
    Tel. +27 -11- 788-6597

    Fax: +27-11- 442-5375

    E-mail: johannesburg@trade.gov.pl

    E-mail: office@poltrade.org.za

    www: www.johannesburg.trade.gov.pl

     

    Konsulat Honorowy Rzeczypospolitej Polskiej w Maputo

    konsul honorowy: Alberto T. Mabjaia (język konsula polski, portugalski, angielski)

    Mozambik, Maputo, Rua Sambene Ousmane 39 , P.O. Box 4478

    Tel.: +258 21 32 91 11

    Fax: +258 21 32 91 11

    E-mail: consulado_rp@wp.pl

     

    Warunki geograficzne, klimat

    Mozambik usytuowany jest na południowo-wschodnim krańcu Afryki.

     

    Południową część kraju zajmuje szeroka nizina nadmorska, zwężająca się ku północy i przechodząca w Wyżynę Mozambicką, rozciętą dolinami rzek.

     

    Najwyższy szczyt Mozambiku to Binga (2436 m n.p.m.). Do największych rzek zalicza się Zambezi, Lurio, Save, Limpopo i Incomati.

    Dominującym typem roślinności jest lesista i trawiasta sawanna oraz namorzyny i palmy. Charakterystycznymi gatunkami drzew są: mahoń, heban, baobab, bambus i różne gatunki palm.

     

    Mimo polowań świat zwierząt jest nadal bardzo bogaty. W Mozambiku żyją 252 gatunki ssaków i 470 gatunków ptaków, m.in. nosorożce białe, zebry, różnego rodzaju antylopy, lwy, gepardy i lamparty, słonie i różne gatunki małp oraz flamingi, żurawie, ibisy.

     

    Wody Oceanu Indyjskiego odwiedzane są przez wieloryby, a w wodach przybrzeżnych występuje ogromne bogactwo ryb i skorupiaków.

     

    Mozambik znajduje się pod wpływem klimatu podrównikowego. Pora deszczowa trwa od października do marca, a pora sucha - od kwietnia do września.

     

    Temperatura powietrza na Nizinie Mozambickiej wynosi w styczniu 28°C, a w lipcu 17°C. Roczna suma opadów waha się od 500 mm na południu do 1500 mm na północy kraju.

     

    Wybrzeże morskie od września do maja nawiedzane jest przez cyklony tropikalne.

     

    Gospodarka

    Wpływ na wzrost gospodarczy Mozambiku mają realizowane przez inwestorów zagranicznych projekty przemysłowo – infrastrukturalne. Najwięcej inwestycji przyciąga rozwijający się sektor energetyczny i wydobywczy (gaz ziemny).

     

    Mozambik ma bogate zasoby węgla kamiennego, gazu, energii wodnej, metali ziem rzadkich, złota, tytanu, żelaza, marmuru, grafitu, granitu, tantalu, boksytu.

     

    W kraju uprawia się m.in. orzechy nerkowca, tytoń, bawełnę, trzcinę cukrową. Mozambik jest również znaczącym eksporterem owoców morza, głównie krewetek i homarów.

     

    Zgodnie z informacjami Międzynarodowego Funduszu Walutowego w 2014 r. PKB Mozambiku wyniósł 16,59 mld dol. (w 2013 r. 15,3 mld dol.), a PKB na osobę około 593 dol. W 2014 r. wzrost PKB Mozambiku wyniósł 8,35 proc., ( w 2013 r. 8,3 proc.), a w poprzednich trzech latach wynosił średnio ponad 7 proc.

     

     

    W 2014 r. inflacja wyniosła 9,3 proc. (w 2013 r. 4,2 proc.), po spadku w stosunku do lat 2010/2011, gdy wynosiła do 12 proc.

     

    Oficjalna stopa bezrobocia wyniosła 23,2 proc. Deficyt budżetowy w 2014 r. sięgnął 9,2 proc. PKB. W 2013 r. do Mozambiku napłynęło 6,7 mld. dol. (brak danych za 2014 r.).

     

    W latach 1970-2013 do Mozambiku napłynęły bezpośrednie inwestycje zagraniczne (stock) o wartości 21,675 mld dol. Istotnym zagadnieniem społeczno – ekonomicznym jest migracja ludności Mozambiku głównie do sąsiedniej RPA.

     

    Oficjalnie w RPA zatrudnionych jest ok. 75 tys. legalnych pracowników z Mozambiku, głównie w górnictwie. Szacuje się jednak, że nielegalnie w RPA pracuje ponad 1 mln obywateli Mozambiku.

     

    Gospodarka Mozambiku jest jedną z bardziej dynamicznych na kontynencie afrykańskim. Decydujący wpływ na wzrost gospodarczy Mozambiku mają realizowane przez inwestorów zagranicznych wielkie projekty przemysłowo - infrastrukturalne m.in. rozbudowę huty aluminium Mozal i rurociągu dostarczającego gaz do RPA (projekt koncernu „Sasol” z RPA). Kapitał zaangażowany w te dwa projekty przekroczył 2,6 mld dol. Inne projekty to budowa i uruchomienie kopalni i huty tytanu Mo-ma w prowincji Nampula (wartość inwestycji - 450 mln dol.).

     

    Najwięcej inwestycji zaczyna przyciągać jednak coraz szybciej rozwijający się sektor energetyczny i wydobywczy (gaz ziemny).

     

    Bezpośrednie inwestycje zagraniczne pokrywają znaczną część deficytu budżetowego państwa i finansują przede wszystkim projekty przemysłowe oraz sektor wydobywczy. W związku ze znalezieniem na północnym wybrzeżu Mozambiku największych od dekady złóż gazu naturalnego przewiduje się do 2035 r. dziesięciokrotny wzrost PKB Mozambiku.

     

    Planowana budowa zakładu skraplającego gaz (gaz LPG), pozwoli Mozambikowi stać się trzecim na świecie (po Katarze i Australii) eksporterem gazu LPG. Przewiduje się, że eksploatacja gazu naturalnego dla celów komercyjnych nastąpi w 2018 r., natomiast wybudowanie zakładu skraplającego gaz potrwa cztery-sześć lat.

     

    W Mozambiku sprywatyzowano ponad 1 tys. 200 firm (głównie małych). Często dobierani są przez rząd strategiczni inwestorzy w celu przejęcia i prowadzenia sprywatyzowanych koncernów.

     

    Mozambik posiada łącznie ponad 30 tys. km dróg (w tym 21 proc. asfaltowych) oraz 3 tys. 116 km torów kolejowych. Zagęszczenie infrastruktury drogowej wynosi zaledwie 3,8 km na 100 km kw. Na tysiąc mieszkańców przypada 16 pojazdów zmechanizowanych.

     

    Rozwój sieci telefonii mobilnej jest umiarkowany, natomiast bardzo słabo jest rozwinięta sieć telefonii stacjonarnej. Około 6 proc. ludności Mozambiku korzysta z usług internetowych. Mozambik wytwarza ok. 651 kWh na osobę i eksportuje energię do krajów sąsiednich.

    Mimo że Mozambik jest eksporterem prądu elektrycznego jedynie 20 proc. ludności kraju ma dostęp do prądu, a połowa ludności ma dostęp do czystej wody.

     

    Największym problemem w dalszym dynamicznym rozwoju Mozambiku pozostaje fatalny stan infrastruktury - głównie transportowej, energetycznej i portowej. W związku z tą sytuacją, rząd postanowił w nadchodzących latach 2011 – 2015 sfinansować kilka inwestycji infrastrukturalnych m.in. wybudować nowy port (port głęboki) w okolicy Matutine, kontynuować rozbudowę i modernizację połączeń kolejowych, pobudować nową hydroelektrownię w Mphanda Nkuwa o mocy 1500 MW oraz dokończyć kosztem 400 mln dol. proces elektryfikacji kraju do 2015 r.

     

    Źródło: PAP/EPA

     

    Główne sektory

    Największy udział w PKB Mozambiku w 2014 r. miały usługi około 47,0 proc., w tym: transport i łączność 9,5 proc., usługi finansowe i biznesowe 10,9 proc., sektor nieruchomości 7,6 proc. oraz rolnictwo 25,3 proc., produkcja przemysłowa 12,2 proc., sektor finansowy 6,9 proc.

     

    Usługi

    Największe znaczenie dla gospodarki Mozambiku posiada sektor usług, w tym przede wszystkim usługi handlowe i transportowe, które w 2013 r. stanowiły łącznie ok. 47,0 proc. PKB. Pozostałe usługi w tym m.in. finansowe, budowlane oraz komunikacyjne pozostają na niskim poziomie. Coraz istotniejszym sektorem gospodarki Mozambiku staje się turystyka.

     

    Rząd przewiduje przyciągnięcie w ciągu najbliższego kilku lat ok. 950 mln dol. w postaci inwestycji bezpośrednich skierowanych na ten sektor.

     

    Przemysł

    Kolejną pozycję zajmuje sektor wydobywczy i produkcja przemysłowa z udziałem w PKB około 23,0 proc. (aluminium, gaz ziemny, napoje, piwo, papierosy, mydło, cement, rowery, baterie). Większość sektora skupiona jest wokół huty aluminium Mozal. Firma ta zdominowała nie tylko ww. sektor gospodarki, ale również eksport Mozambiku. Trwają prace nad dalszym zwiększeniem możliwości przerobowych huty aluminium. W ich efekcie produkcja aluminium w Mozambiku ma w najbliższych latach wzrosnąć do 661 tys. ton rocznie.

     

    Szacuje się, ze w najbliższych latach górnictwo (głównie złoża - węgiel, gaz ziemny, złoto, tytan, żelazo, marmur, grafit, granit, tantal, itp.) będzie odgrywać coraz większą rolę w gospodarce Mozambiku. To jeden z sektorów, którego dynamiczny rozwój ma stymulować prywatyzacja.

     

    W ostatnich latach sektor górniczy notuje duży wzrost. Nowe projekty, szczególnie w sektorze górnictwa węgla kamiennego powinny przyczynić się do szybszego rozwoju tej gałęzi gospodarki Mozambiku.

     

    Wydobycie i eksport węgla z roku na rok rośnie, jest on eksportowany do m.in. Chin i Indii. Największym problemem rozwoju tego sektora jest w dalszym ciągu brak infrastruktury transportowej.


    Rolnictwo

    Rolnictwo, rybołówstwo i leśnictwo dają łącznie 25,3 proc. PKB, zatrudniając ok. 70 proc. siły roboczej Mozambiku ale rozwija się wolniej niż inne sektory gospodarki Mozambiku.

     

    Główne eksportowane produkty rolnicze to: krewetki, cukier, orzechy nerkowca, bawełna, kopra, drewno i herbata. Od zakończenia wojny domowej (w 1992 roku) reformy w rolnictwie zaowocowały znaczącym wzrostem produkcji.

     

    Udział ludności rolniczej w ogólnej liczbie ludności w 2010 roku w Afryce – w procentach

    Libia

    3,0

    Burkina Faso

    92,1

    Mauritius

    8,0

    Sierra Leone

    60,0

    RPA

    9,8

    Liberia

    62,0

    Rep. Zielonego Przylądka

    16,9

    Rep. Środkowoafrykańska

    63,2

    Tunezja

    20,6

    Zambia

    63,2

    Algieria

    20,9

    Gwinea Równikowa

    64,3

    Nigeria

    24,9

    Somalia

    65,6

    Gabon

    25,7

    Czad

    65,7

    Maroko

    25,9

    Angola

    69,2

    Egipt

    27,9

    Madagaskar

    70,1

    Suazi

    28,8

    Senegal

    70,2

    Kongo

    31,9

    Kenia

    70,6

    Wyb. Kości Słoniowej

    37,9

    Malawi

    72,9

    Lesotho

    38,9

    Tanzania

    73,3

    Kamerun

    40,9

    Uganda

    73,5

    Namibia

    41,0

    Seszele

    73,6

    Botswana

    42,1

    Erytrea

    73,8

    Benin

    44,3

    Dżibuti

    74,0

    Mauretania

    50,3

    Mali

    74,9

    Sudan

    51,5

    Mozambik

    76,0

    Togo

    53,4

    Gambia

    76,0

    Ghana

    53,8

    Etiopia

    77,3

    Zimbabwe

    56,3

    Gwinea Bissau

    79,3

    Dem. Rep. Konga

    57,2

    Gwinea

    79,8

    Burundi

    89,2

    Niger

    82,9

    Rwanda

    89,4

     

     

    Źródło: FAO Statistical Yearbook 2012.

     

    Wymiana handlowa

    Zgodnie z informacjami Krajowego Instytutu Statystycznego Mozambiku w roku 2013 wymiana handlowa Mozambiku z zagranicą wyniosła dol. 14,123 mld, z tego import 10,099 mld dol., a eksport 4,024 mld dol. Saldo wymiany handlowej Mozambiku było ujemne i wyniosło 6,075 mld dol.

     

    Największym partnerem handlowym tego kraju jest RPA, a na drugim miejscu Holandia.

     

    Główni partnerzy handlowi (udział w proc.)

    Import

    Eksport

    RPA

    32,7

    Holandia

    28,6

    Zjednoczone Emiraty Arabskie

    8,5

    RPA

    22,4

    Chiny

    6,4

    Indie

    16,9

    Singapur

    6,2

    USA

    3,6

    Bahrajn

    5,6

    Chiny

    2,6

    Portugalia

    4,8

    Portugalia

    2,6

    Holandia

    4,3

     

     

     

     

    Główne produkty importowane do Mozambiku i eksportowane przez Mozambik (w proc.)

    Import

    Eksport

    Pojazdy samochodowe

    30,9

    Produkty mineralne

    37,5

    Węgiel drzewny, korek i produkty pochodne

    14,3

    Metale nieszlachetne i wyroby z metali nieszlachetnych

    28,2

    Skóry zwierzęce i wyroby ze skóry

    10,7

    Produkty spożywcze, napoje i wyroby tytoniowe

    11,26

    Wyroby z kamienia, wyroby ceramiczne, szklo o produkty ze szkła

    10,1

     

     

     

    Znaczący import do Mozambiku przez wiele lat. spowodowany był m.in. budową huty aluminium. Pomimo przewidywań, że po ukończonej realizacji I etapu rozbudowy huty Mozal import znacznie osłabnie, powodując zmniejszenie deficytu w handlu zagranicznym, efekt taki nie nastąpił i Mozambik w dalszym ciągu odnotowuje wysokie, ujemne saldo obrotów handlowych. Prawdopodobnie wynika to z rozpoczęcia kolejnych dwóch ogromnych projektów inwestycyjnych: Moma Titanium Minerals Project oraz Corridor Sands Titanium Project.

     

    Mozambik - UE

    Mozambik jest jednym z sześciu krajów SADC, które podpisały 16.07.2014 r. „Umowę o Partnerstwie Ekonomicznym” z UE (EPA).

     

    Zgodnie z informacjami Komisji Europejskiej w 2013 r. obroty towarowe Mozambiku z UE wyniosły 2, 967 mld dol., z czego import Mozambiku z krajów UE 1,142 mld dol., a eksport Mozambiku do krajów UE 1,825 mld dol. Główne grupy asortymentowe w imporcie Mozambiku: maszyny i urządzenia mechaniczne, sprzęt elektryczny 37,4 proc., pojazdy, statki i inny sprzęt transportowy 10,5 proc. oraz produkty przemysłu chemicznego i przemysłów pokrewnych 9,8 proc.

     

    W eksporcie Mozambiku do krajów UE najważniejszymi grupami asortymentowymi były: metale nieszlachetne i wyroby z metali nieszlachetnych 67,5 proc., gotowe arykuły spożywcze, napoje, tytoń, ocet 15,0 proc. oraz produkty mineralne 12,8 proc.

     

    Najważniejszymi partnerami w imporcie Mozambiku z krajów UE ogółem były: Portugalia 31,5 proc., Holandia 28,5 proc., Wielka Brytania 16,0 proc., Niemcy 6,4 proc. oraz Francja 4,4 proc. W eksporcie Mozambiku do krajów UE ogółem: Holandia 75,0 proc., Portugalia 6,8 proc., Hiszpania 4,8 proc., Wielka Brytania 3,2 proc. oraz Belgia 3,2 proc.

     

    Najważniejsze wartościowo towary w imporcie UE z Mozambiku w ostatnich latach to aluminium, tytoń, skorupiaki, cukier oraz granit.

     

    W eksporcie UE do Mozambiku dominującą pozycję w ostatnich latach zajmowały materiały konstrukcyjne dla linii kolejowych lub tramwajowych, aparaty telefoniczne, elektrody węglowe, książki i materiały drukowane, lekarstwa oraz kable i druty izolowane.

     

    Źródło: PAP/EPA

     

    Polska - Mozambik

    Obroty handlowe między Polską a Mozambikiem są nieznaczne, choć od 2005 r. rosną (poza rokiem 2009 r. kiedy nastąpił spadek obrotów). Skala obrotów handlowych z Mozambikiem i fluktuacja asortymentowa wyraźnie wskazuje na doraźny charakter zawieranych transakcji.

     

    W 2014 r. obroty Polski z Mozambikiem wyniosły 75,4 mln dol. (spadek o 3,7 proc. w porównaniu do 2013 r. Eksport Polski do Mozambiku wyniósł 8,2 mln dol. (spadek o 40,3 proc.), a import Polski z Mozambiku 67,2 mln dol. (wzrost o 4,1 proc.). W 2014 r. Polska w obrotach towarowych z Mozambikiem uzyskała ujemne saldo w wysokości 58,9 mln dol.

     

    Najważniejsze wartościowo grupy asortymentowe w eksporcie Polski do Mozambiku w 2014 r. to urządzenia mechaniczne i elektryczne, do rejestracji i odbioru dźwięku: 4,9 mln dol., gotowe artykuły spożywcze, napoje bezalkoholowe, alkohol i ocet, tytoń 0,5 mln dol., wzrost w stosunku do 2013 r. o 23,4 proc., zwierzęta żywe i produkty pochodzenia zwierzęcego 0,6 mln dol., wzrost eksportu o 860,2 proc., metale nieszlachetne i wyroby z metali nieszlachetnych 0,3 mln dol., spadek o 91,2 proc.

     

    Najważniejszymi grupami asortymentowymi w imporcie Polski z Mozambiku w 2014 były gotowe artykuły spożywcze, napoje bezalkoholowe, alkohol, ocet, tytoń: 47,2 mln dol., spadek o 4,2 proc. w porównaniu do 2013 r., wyroby nieszlachetne i wyroby z metali nieszlachetnych: 17,3 mln dol., wzrost o 18,7 proc. Odnotowywany jest stopniowy wzrost zainteresowania polskich przedsiębiorców rynkiem Mozambiku.

     

    Biorąc pod uwagę to, że w 2013 r. PKB Mozambiku wyniósł 8,3 proc., a prognozy dotyczące rozwoju gospodarczego tego kraju są optymistyczne istnieją realne przesłanki na zwiększenie obecności polskich produktów w Mozambiku.

    Umowy prawne

    Od grudniu 2007 r. umową regulującą wzajemne stosunki gospodarcze Polska - Mozambik jest tymczasowa umowa IEPA (Interim Economic Partnership Agreement). Brak jest gospodarczych umów bilateralnych Polska - Mozambik. W 2014 r. Mozambik, jako jedno z sześciu państw członków Południowoafrykańskiej Rady ds. Rozwoju ( SADC), podpisał „Umowę o Partnerstwie Ekonomicznym” (EPA) z UE.

     

    Wejście Polski do Unii Europejskiej i objęcie umową ACP-EU, a obecnie EPA powoduje, że polskie firmy nie napotykają żadnych barier w eksporcie do Mozambiku, mają pełnoprawny dostęp do tego rynku i takie same warunki jak inne firmy z UE.

    Źródło: PAP/EPA

     

    Dla biznesu

    Dla przedsiębiorcy zainteresowanego podjęciem inwestycji w Mozambiku, jednym z pierwszych kroków powinno być nawiązanie kontaktu z Centrum Promocji Inwestycji, które jest rządową instytucją odpowiedzialną za promowanie zarówno lokalnych jak i zagranicznych inwestycji oraz udzielanie pomocy inwestorom.

     

    Od 2007 r. działa także Urząd ds. Specjalnych Stref Ekonomicznych GAZEDA, do którego warto zwrócić się o pomoc w przypadku planowania inwestycji w specjalnych strefach ekonomicznych i strefach przemysłowych: Parku Przemysłowym Beluluane (położonym w odległości 16 km od Maputo), Specjalnej Strefie Ekonomicznej Nacala (znajdującej się na północy kraju) oraz Specjalnej Strefie Ekonomicznej Manga-Mungassa (leżącej w prowincji Sofala w centralnej części kraju).

     

    Aby uzyskać licencję na wwóz towarów na rynek Mozambiku (pozwolenia odnawiane corocznie) lub eksport towarów z kraju (pozwolenia odnawiane co pięć lat) importerzy i eksporterzy muszą skontaktować się z Ministerstwem Przemysłu i Handlu.

     

    Aby ubiegać się o ulgi podatkowe (pomoc w ich uzyskaniu oferują obie wspomniane instytucje), zgodnie z prawem, wartość bezpośredniej inwestycji zagranicznej musi wynosić minimum 100 tys. dol. Nie ma utrudnień w repatriacji zysków dla tego typu inwestycji. Po uzyskaniu zgody ze strony CPI lub GAZEDA, inwestor ma 120 dni na rozpoczęcie wdrażania projektu, a także 90 dni na zarejestrowanie danej bezpośredniej inwestycji zagranicznej w Banku Mozambiku.

     

    Mozambik jest państwem otwartym na zagranicznych inwestorów. W większości sektorów gospodarki nie istnieją żadne prawne restrykcje utrudniające zagranicznym podmiotom rozpoczęcie działalności gospodarczej. Pewne ograniczenia (np. w zakresie posiadania odpowiedniej zdolności finansowej lub technicznej) dotyczą takich branż, jak górnictwo, nafta i gaz, budownictwo państwowe, ochrona zdrowia, edukacja, media i telekomunikacja, sektor bankowy i ubezpieczeniowy.

     

    Rząd Mozambiku nie stosuje żadnych utrudnień w dostępie do rynku pracy.

     

    Pomimo wielu barier, jak wynika z rankingu Doing Business Banku Światowego, prowadzenie działalności gospodarczej w Mozambiku jest łatwiejsze niż w większości państw Afryki Subsaharyjskiej. W zestawieniu Doing Business 2015 kraj ten zajmuje 127. pozycję wśród 189 ujętych w rankingu gospodarek świata, a w subregionie znajduje się na 11. miejscu na 47 sklasyfikowanych państw Najsłabsze wyniki kraj ten osiąga w kategorii uzyskania przyłącza elektrycznego – 164. miejsce oraz egzekwowania umów – 164. pozycja w rankingu w ujęciu światowym. Należy odnotować dość odległe 129. miejsce w subkategorii handel międzynarodowy.

     

    W kwestii wolności gospodarczej według Indeksu Wolności Gospodarczej 2014 publikowanym przez The Wall Street Journal i Heritage Foundation, Mozambik zajmuje 128. pozycję pośród 178 ocenianych krajów. Stanowi to 25. pozycję w regionalnej klasyfikacji obejmującej kraje Afryki subsaharyjskiej. Mozambik plasuje się zatem w tym zestawieniu poniżej światowej i regionalnej średniej.

     

    Wskaźnik percepcji korupcji w Afryce w 2012 roku – w punktach

    Botswana

    65

    Niger

    33

    Republika Zielonego Przylądka

    60

    Egipt

    32

    Mauritius

    57

    Madagaskar

    32

    Rwanda

    53

    Mozambik

    31

    Seszele

    52

    Sierra Leone

    31

    Namibia

    48

    Togo

    30

    Ghana

    45

    Wybrzeże Kości Słoniowej

    29

    Lesotho

    45

    Uganda

    29

    RPA

    43

    Kenia

    27

    Wyspy Świętego Tomasza i Książęca

    42

    Niger

    27

    Liberia

    41

    Kamerun

    26

    Tunezja

    41

    Rep. Środkowoafrykańska

    26

    Burkina Faso

    38

    Kongo

    26

    Malawi

    37

    Erytrea

    25

    Maroko

    37

    Gwinea Bissau

    25

    Sudan

    37

    Gwinea

    24

    Zambia

    37

    Angola

    22

    Benin

    36

    Dem. Rep. Konga

    21

    Dżibuti

    38

    Libia

    21

    Senegal

    36

    Gwinea Równikowa

    20

    Gabon

    35

    Zimbabwe

    20

    Tanzania

    35

    Burundi

    19

    Algieria

    34

    Czad

    19

    Gambia

    34

    Sudan

    13

    Mali

    34

    Somalia

    8

    Etiopia

    33

     

     

    Źródło: Transparency International, www.cba.gov.pl, 2012.

     

    Specjalne strefy ekonomiczne

    W strefach firmy mają możliwość skorzystania z oferowanych tam zachęt fiskalnych i pozafiskalnych. Do tych drugich można zaliczyć przyznanie prawa użytkowania terenów do celów inwestycyjnych, uproszczone procedury transferu zysków, uelastycznienie przepisów prawa pracy (szczególnie dotyczących zatrudniania zagranicznych specjalistów), uproszczone procedury wymiany walut itp.

     

    Do zachęt fiskalnych należą zwolnienie z podatku CIT w pierwszych trzech latach działalności a następnie redukcje tego podatku – 50 proc. od czwartego do dziesiątego roku fiskalnego i 25 proc. od jedenastego do piętnastego roku fiskalnego. W przypadku Wolnych Stref Przemysłowych firmy są zwolnione

    z CIT w pierwszych 10 latach fiskalnych, następnie zwolnienia sięgają 50 proc. (od 11 do 15 roku) i 25 proc. do końca trwania projektu inwestycyjnego.

    • Nacala Special Economic Zone – na północy kraju, na wybrzeżu Oceanu Indyjskiego. Z uwagi na swoją lokalizację i połączenia drogowe strefa ta stanowi dobrą lokalizację do transportu towarów z Mozambiku i państw sąsiednich (Malawi, Zambia).
    • Beluluane Industrial Park – położony w okolicach stolicy kraju Maputo i zlokalizowany strategicznie przy korytarzu transportowym łączącym Mozambik z RPA.
    • Manga-Mungassa Special Economic Zone – położona w środkowej części kraju. Zlokalizowana w niedalekiej odległości od portu morskiego w Beira i portu lotniczego.

     

    Rodzaje spółek

    Dwiema najczęściej stosowanymi formami prowadzenia działalności gospodarczej są spółka akcyjna (SA) i spółka z ograniczoną odpowiedzialnością (Sp. z o.o.)

     

    Kapitał spółki akcyjnej jest podzielony na akcje a akcjonariuszy musi być co najmniej trzech. Co prawda prawo handlowe w Mozambiku nie przewiduje kapitału minimalnego dla spółek akcyjnych, niemniej musi być on wystarczający dla prowadzenia działalności spółki. W momencie rejestracji musi być wpłacone co najmniej 25 proc. kapitału zakładowego. Nie ma ograniczeń odnośnie sprzedaży lub innego transferu akcji, niemniej statut spółki może przewidywać np. prawo pierwokupu akcji przez innych akcjonariuszy.

     

    Organami spółek są zgromadzenie ogólne, zarząd i rada nadzorcza (lub pojedynczy nadzorca). Głównym organem jest zgromadzenie ogólne, które ma prawo powoływać i odwoływać członków zarządu i rady nadzorczej.

     

    Za funkcjonowanie spółki odpowiada zarząd, który powinien posiadać nieparzystą liczbę członków. W przypadku małych spółek może występować zarząd jednoosobowy.

     

    Rada nadzorcza musi składać się z trzech lub pięciu członków a jej zadaniem jest nadzorowanie działań zarządu. W przypadku, gdy spółka akcyjna występuje o ustanowienie pojedynczego nadzorcy, musi on być księgowym lub musi to być firma księgowa.

     

    Kapitał spółki z ograniczoną odpowiedzialnością dzieli się na udziały. Kapitał minimalny wynosi 20 tys. meticali, ale musi on też być wystarczający do prowadzenia działalności firmy. Wartość udziału nie może być niższa niż 500 meticali. Sp. z o.o. musi posiadać od dwu do 30 udziałowców.

     

    Jeśli spółka posiada tylko jednego udziałowca, to wtedy w jej nazwie musi być zawarte określenie „jednoosobowa”. Przeniesienie udziałów wymaga zachowania formy pisemnej. Organami spółki są zgromadzenie wspólników, zarząd oraz – jeśli wspólnicy tak zadecydują – rada nadzorcza lub pojedynczy nadzorca.

     

    Procedury dotyczące rejestracji spółki polegają na:

    • zarejestrowaniu nazwy w rejestrze spółek,
    • opracowanie statutu spółki przez akcjonariuszy/udziałowców,
    • otwarcie konta bankowego w celu wpłacenia kapitału zakładowego (potrzebne dokumenty, to certyfikat rezerwacji nazwy z rejestru spółek, projekt statutu spółki i kopie dokumentów tożsamości założycieli spółki),
    • zarejestrowanie spółki w rejestrze spółek. Dokumenty, które należy złożyć, to certyfikat rezerwacji nazwy, projekt statutu spółki, potwierdzenie złożenia depozytu bankowego i kopie dokumentów tożsamości założycieli spółki.

    Po dokonaniu tych czynności spółka zostaje zarejestrowana a jej statut zostaje opublikowany w oficjalnym monitorze (Boletim da República).

     

    Po zarejestrowaniu, władze spółki muszą wystąpić o nadanie numeru identyfikacyjnego dla celów podatkowych (NUIT). Dokonuje się tego w urzędzie podatkowym właściwym dla miejsca prowadzenia działalności

    spółki.

     

    Źródło: PAP/EPA

     

    Podatki

    W Mozambiku obowiązuje Narodowy System Podatkowy, w którego skład wchodzą podatki krajowe i podatki lokalne.

     

    Podobnie, jak w innych krajach system ten dzieli się na podatki bezpośrednie (CIT i PIT) i podatki pośrednie (VAT, cła, podatek od konsumpcji specyficznej – ICE).

     

    CIT, nazywany w Mozambiku IRPC jest płacony przez spółki i firmy od przychodów uzyskanych w roku podatkowym.

    Stawka podatkowa CIT wynosi 32 proc. W stosunku do produkcji rolnej i rybołówstwa stosowana jest obniżka podatku CIT. Do końca 2015 r. redukcja wynosi 80 proc., natomiast latach 2016 – 2025 będzie to 50 proc.

     

    PIT (zwany IRPS) jest płacony przez osoby fizyczne zamieszkujące Mozambik oraz wszystkich, którzy osiągają przychody w tym kraju. Jest on obliczany na podstawie osiągniętych przychodów.

     

    Stawka VAT wynosi 17 proc.

     

    Opłaty społeczne

    W Mozambiku obowiązkowe jest zgłaszanie pracowników do Krajowego Systemu Opieki Społecznej. Stawka płacona do systemu wynosi 7 proc. i jest podzielona między pracodawcę (4 proc.) i pracownika (3 proc.).

     

    Cła

    Cła nakładane są na towary eksportowane lub importowane a ich wartość przedstawia się następująco:

    • 2,5 proc. na surowce,
    • 5 proc. na dobra inwestycyjne (środki produkcji),
    • 7,5 proc. na dobra pośrednie,
    • 20 proc. na dobra konsumpcyjne.

    Na mocy porozumień z innymi krajami członkowskimi Southern African Development Community (SADC) część towarów eksportowanych i importowanych do tych krajów jest zwolniona z ceł.

     

    Wywóz obcych walut ograniczony jest do 5 tys. dol. Przywóz i wywóz waluty miejscowej jest zabroniony.

     

    Nieruchomości

    Nie istnieją żadne ograniczenia w nabywaniu nieruchomości przez obcokrajowców w Mozambiku. Istnieją jednak ograniczenia w nabywaniu ziemi, która jest własnością państwa. W takim przypadku istnieje możliwość wieczystej dzierżawy na okres 99 lat.

     

    Inwestorzy muszą uzyskać zgodę na planowane przedsięwzięcie w Ministerstwie Planowania i Rozwoju. Osoby prywatne muszą wykazać się pięcioletnim legalnym pobytem w Mozambiku, bądź też podobnie jak osoby prawne muszą założyć firmę/działalność gospodarczą w Mozambiku. Wynajem nieruchomości nie podlega żadnym ograniczeniom.

     

    Zamówienia publiczne

    Zamówienia publiczne w większości przypadków podlegają procedurom przetargowym. W większości przetargi są otwarte i nie ma teoretycznie ograniczeń w składaniu ofert. Przy większych przetargach obowiązuje klauzula prekwalifikacji bądź też dopuszczane są tylko te firmy, które zostały już zarejestrowane i uznane przez organizatora przetargu. Może się okazać, że w jednym ministerstwie obowiązuje kilka różnych procedur przetargowych w zależności od danego departamentu.

     

    Firmy zagraniczne chcące wziąć udział samodzielnie w przetargu muszą być zarejestrowane w Mozambiku. Można też skorzystać z usługi miejscowej firmy, która wystąpi oficjalnie jako oferent.

     

    Przetargi w Mozambiku bywają często ustawiane pod konkretnego oferenta, bądź też w rezultacie działań korupcyjnych ich warunki nie są przestrzegane. Oferent kwestionujący warunki i przebieg przetargu nie może ich zaskarżyć do Centralnej Komisji Przetargowej, ale do sądu krajowego.

     

    Znajomość portugalskiego i lokalnych zwyczajów jest niezbędna.

     

    Przetargi rządowe publikowane są w gazecie codziennej „Noticias”.

     

    Źródło: PAP/EPA

     

    Ochrona własności przemysłowej i intelektualnej

    W Mozambiku istnieje szereg uregulowań prawnych chroniących własność intelektualną i prawa autorskie (z 2000 r.) oraz własność przemysłową (z 1999 r.). Zgodne są one z zapisami WTO Trade Related Aspects of Intellectual Property Rights (TRIPS). Nieefektywny system prawny Mozambiku, powolnie działający wymiar sprawiedliwości i policja sprawiają, że przepisy te z trudem wchodzą w życie.

     

    Sprawy gospodarcze państwa należą do kompetencji Ministerstwa Przemysłu i Handlu. Pozostałymi resortami gospodarczymi są: Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wiejskiego, Ministerstwo Energetyki, Ministerstwo Rybołówstwa, Ministerstwo Nauki i Technologii, Ministerstwo Zasobów Mineralnych, Ministerstwo Turystyki, i Ministerstwo Finansów.

     

    System prezydencki powoduje, że nawet premier kraju nie posiada realnej władzy a wszelkie ważniejsze decyzje gospodarcze podejmowane są przez prezydenta i jego najbliższych współpracowników.

     

    W Mozambiku działa kilka niezależnych izb handlowych i przemysłowych, a najważniejszą z nich jest Izba Handlowa Mozambiku.

     

    Sądownictwo

    Sądy krajowe zajmują się procesami gospodarczymi w oparciu o system prawny portugalski i lokalne prawo zwyczajowe. Sprawy takie prowadzone są przez wyspecjalizowane kancelarie adwokackie.

     

    System sądowniczy jest niewydajny a wszechobecna korupcja w sądach i prokuraturze utrudnia prowadzenie spraw.

     

    Historia

    Tereny obecnego Mozambiku były zasiedlone przez Buszmenów, którzy przybyli tu prawdopodobnie w I tysiącleciu p.n.e.

     

    Napływające od V w. n.e. ludy Bantu zepchnęły Buszmenów na południe. Od VIII w. na wybrzeżu powstawały liczne faktorie arabskie, perskie i indyjskie, które pośredniczyły w wywozie złota, kości słoniowej, żelaza, miedzi i skór zwierzęcych z głębi kraju do Afryki Północnej i Azji. Niektóre z faktorii, np. Sofala, rozwinęły się w duże portowe miasta. Ich mieszkańcy wyznawali islam, należeli do kręgu kultury Suahili. Od XV w. zachodnia część kraju (między rzekami Zambezi a Sabi) podlegała imperium Monomotapa (z centrum na obszarze ob. Zimbabwe).

     

    Pod koniec XV w. u wybrzeży Mozambik pojawili się Portugalczycy (1498 r. Vasco da Gama). W 1505 r. zbudowali fort w Sofali, 1508 r. twierdzę na wyspie Mozambik, w latach 30. XVI w. forty na prawym brzegu Zambezi. Portugalczycy, po opanowaniu w XVI w. wybrzeża utworzyli 1609 r. kolonię, której porty stały się ważnymi bazami morskimi w drodze do Indii. Opanowali też miejscowy handel złotem, a także niewolnikami, prowadzony głównie przez Arabów i ludność Suahili — w XVII i XVIII w. kolonia była jednym z ważnych ośrodków wywozu niewolników (proceder trwał do końca XIX w.).

     

    Pierwsze próby (1572, 1574) opanowania państwa Monomotapa, władającego kopalniami złota i srebra, nie powiodły się. Dopiero 1629 r. Monomotapa, osłabione wewnętrznymi konfliktami, uznało zwierzchność Portugalczyków, ale już pod koniec XVII w. Portugalczycy zostali zepchnięci na południe od Zambezi.

     

    Podbój wnętrza kraju przez Portugalczyków trwał przez cały XIX w. Na opanowanych terenach ziemia przeszła w ręce kolonistów, a prawa tubylców były, zwłaszcza od początku XX w., stopniowo ograniczane.

     

    Od końca XIX w. olbrzymie obszary administrowały prywatne kompanie. W 1929 r. administrację nad nimi przejął rząd. W 1930 r. Akt kolonialny ustanowił Mozambik posiadłością zarządzaną bezpośrednio przez metropolię, a 1951 r. Mozambik stał się tzw. prowincją zamorską Portugalii.

     

    Od połowy lat 50. XX w. zwiększało się białe osadnictwo, popierane przez władze Portugalii w 1955 r. (67 tys. kolonistów), a a 1971 r.(140 tys.). Nastąpił wówczas szybki wzrost. Posunięcia te nie zapobiegły rozwojowi ruchu wyzwoleńczego. W 1962 r. w Tanganice powstał Front Wyzwolenia Mozambiku (FRELIMO) z E.Ch. Mondlane na czele, a 1963 r. część działaczy FRELIMO utworzyła Afrykański Zjednoczony Front Ludowy (FUNIPAMO) — oba ugrupowania stawiały sobie za cel walkę o wyzwolenie kraju. Powstawały także organizacje opozycyjne wobec FRELIMO — 1965 r. utworzyły one, wspólnie z FUNIPAMO, Rewolucyjny Komitet Mozambiku. W 1964 r. FRELIMO rozpoczął walkę o wyzwolenie; powstańców wspomagały: Tanzania, Zambia, Algieria, ZRA i kraje o orientacji socjalistycznej.

     

    Krwawe represje władz portugalskich spowodowały masową emigrację ludności do Zambii i Tanzanii. W 1966 r. OJA uznała FRELIMO za jedynego reprezentanta ludności Mozambik, a ONZ — politykę Portugalii w Mozambik za zbrodnię przeciw ludzkości. W 1969 r. zginął (zamordowany skrytobójczo) Mondlane, po którym 1970 r. przywództwo FRELIMO objął S.M. Machel. Do 1974 r. FRELIMO kontrolował ok. 1/3 kraju (głównie prowincje północne i centralne), tworząc na opanowanych terenach lokalną administrację.

     

    Po upadku dyktatury w Portugalii (1974 r.) nowe władze zawarły porozumienie z FRELIMO, przewidujące przyznanie 1975 r. Mozambik niepodległości.

     

    W okresie przejściowym władzę sprawował rząd tymczasowy z J.A. Chissano (z FRELIMO) na czele; rebelia białych osadników została stłumiona przez armię portugalską i FRELIMO.

     

    25 VI 1975 nastąpiło proklamowanie niepodległości Mozambik, który przystąpił do ONZ. Pierwszym prezydentem i szefem rządu został Machel (mianowany przez KC FRELIMO), który zadeklarował budowę społeczeństwa socjalistycznego.

     

    Państwo przejęło kapitał zagraniczny oraz kontrolę nad bogactwami naturalnymi, upaństwowiono część zakładów przemysłowych, transport, banki, skolektywizowano liczne gospodarstwa rolne (plantacje produkujące rośliny eksportowe).

     

    Większość portugalskich osadników emigrowała, niszcząc przed wyjazdem m.in. środki transportu, maszyny.

     

    Mozambik został członkiem ugrupowania tzw. państw frontowych Afryki Południowej. Rząd Mozambik wspierał partyzantkę w Rodezji i działalność ANC w RPA, co powodowało akcje odwetowe ze strony tych państw.

     

    W 1977 r. FRELIMO przekształcił się w partię polityczną o charakterze marksistowskim.

     

    W 1981 r. w Mozambiku wybuchła wojna domowa. Powstańcy RENAMO walczyli także z wojskami Zimbabwe, które wspomagały władze Mozambik w ochronie szlaków drogowo-kolejowych, rurociągu i portu w Beirze.

     

    W 1984 r. kraj zawarł z RPA pakt o nieagresji i stosunkach dobrosąsiedzkich (mimo podpisania układu, RPA do 1990 r. wspomagała RENAMO).

     

    Po śmierci prezydenta Machela (1986 r.) nowym prezydentem i przewodniczącym FRELIMO został Chissano. Wojna, susze i inne klęski naturalne (szarańcza), odpływ europejskich wykwalifikowanych kadr, socjalistyczny system zarządzania gospodarką spowodowały w latach 80. katastrofalną sytuację gospodarczą, która zmusiła do emigracji ponad 1,5 mln osób (gł. do Malawi — ponad 800 tys., również do Zimbabwe i RPA).

     

    Zmieniająca się sytuacja międzynarodowa i zagrożenie śmiercią głodową ok. 1/3 mieszkańców kraju, skłoniło obie strony konfliktu do ustępstw i podjęcia 1990 r. rokowań. FRELIMO już 1989 r. odrzucił ideologię marksistowską, a w trakcie rozmów z RENAMO ogłosił 1990 r. konstytucję, która wprowadzała system wielopartyjny, wolny rynek i niezależne sądownictwo. Zmieniono też nazwę państwa z Ludowej Republiki Mozambiku na Republikę Mozambiku.

     

    W 1992 r. prezydent Chissano i przywódca RENAMO - A.M.M. Dhlakama podpisali porozumienie pokojowe kończące wojnę domową (pochłonęła ok. 1 mln ofiar).

     

    W 1995 r. Mozambik przystąpił do brytyjskiej Wspólnoty Narodów.

     

    Więcej na: http://encyklopedia.pwn.pl.

     

    Źródła:

    • Ministerstwo Spraw Zagranicznych,
    • Ministerstwo Gospodarki,
    • Wydawnictwo Naukowe PWN,
    • PAP,
    • PAIiIZ,
    • Bank Światowy,
    • GUS,
    • CIA The World Factbook,
    • AfDB,
    • OECD,
    • UNDP African Economic Outlook 2014,
    • UNDP World Investment Report,
    • ONZ,
    • Przewodnik inwestycyjny Kancelarii Macedo Vitorino & Associados przy współpracy z WPHI Ambasady RP w Lizbonie,
    • "Problemy wyżywienia ludności na kontynencie afrykańskim" Bożena Gulbicka, Instytut Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej Państwowy Instytut Badawczy.