Ta strona używa cookie. Korzystając z niej wyrażasz zgodę na ich używanie, zgodnie z aktualnymi ustawieniami przeglądarki.
Akceptuję

Loading...


Szukaj Menu
A A A wysoki kontrast: A A

Portal Promocji Eksportu



    Elementarz Zambii

    Wyślij Drukuj Pobierz dodał: Redakcja | 2018-02-20 22:02:13
    zambia, gospodarka, biznes, klimat

    Zambia należy do najszybciej rozwijających się państw na świecie. Podstawą gospodarki jest przemysł wydobywczy i hutnictwo. Chociaż znajduje się tu wiele rzek i jezior, a także liczne wodospady, w tym największy Wodospad Wiktorii, to kraj nie jest przyjazny dla turystów.

    • ang. (the) Republic of Zambia
    • Stolica: Lusaka

    • Powierzchnia: 752,6 tys. km kw.
    • Liczba ludności: 15 mln
    • Gęstość zaludnienia: 15 osób/km kw.
    • Waluta: zambijska kwacha (ZMK)

     

    Zambia3a

    Źródło: PAP/EPA

     

    Zambia leży w południowej Afryce i nie ma dostępu do morza. Liczy 752,6 tys. km kw., a jej stolicą jest Lusaka z ok. 3 mln mieszkańców. Inne większe miasta to: Ndola, Kitwe, Chingola, Kabwe, Mufulira, Livingstone.

     

    Walutą narodową jest zambijska kwacha (ZMK), której oficjalny kurs wobec złotego można sprawdzić na stronie www.nbp.pl

     

     

    Z danych Banku Światowego wynika, że ok. 70 proc. mieszkańców Zambii żyje poniżej progu ubóstwa.

     

    Afrykanie stanowią 98,7 proc. ludności Zambii, w tym: 36 proc. Bemba, 18 proc. Malawi, 15 proc. Tonga, 5 proc. Mambwe, 5 proc. Tumbuka, 10 proc. Lozi, 6 proc. Lunda, 5 proc. Luena, 4 proc. Ngoni, 3 proc. Fipa, 2 proc. Nkoyi. Europejczycy liczą 1,1 proc. populacji Zambii.

     

    Czytać i pisać umie 80,5 proc. Zambijczyków (86,8 proc. mężczyzn i 74,8 proc. kobiet).

     

    Ocenia się, że 14,3 proc. ludności jest zarażonych HIV/AIDS. W miastach odsetek ten sięga 20 proc. Przeciętna długość życia w Zambii wynosi 38 lat.

     

    Religia

    Zambia jest państwem wielowyznaniowym. Chrześcijanie stanowią 60 proc. ogółu, pozostali to wyznawcy wierzeń lokalnych (27 proc.), nieliczni muzułmanie i hinduiści.

     

    Język

    Językiem urzędowym jest angielski, ale często używane są też języki bantu.

     

    Warunki życia

    Dostęp do czystej wody w proc. w latach 1990 i 2011 w Afryce

    Kraj

    1990

    2011

    Kraj

    1990

    2011

    Somalia

    -

    30

    Burundi

    69

    74

    Dem. Rep. Konga

    43

    46

    Gwinea

    51

    74

    Mozambik

    34

    47

    Liberia

    -

    74

    Madagaskar

    29

    48

    Uganda

    41

    75

    Etiopia

    14

    49

    Benin

    57

    76

    Czad

    40

    50

    Lesotho

    80

    78

    Mauretania

    30

    50

    Zimbabwe

    79

    80

    Niger

    35

    50

    Burkina Faso

    44

    80

    Angola

    42

    53

    Wyb. Kości Słoniowej

    76

    80

    Tanzania

    55

    53

    Maroko

    73

    82

    Sudan

    67

    55

    Algieria

    94

    84

    Sierra Leone

    37

    58

    Malawi

    42

    84

    Togo

    49

    59

    Ghana

    53

    86

    Kenia

    43

    61

    Gabon

    -

    88

    Nigeria

    47

    61

    Gambia

    75

    89

    Zambia

    49

    64

    RPA

    83

    92

    Mali

    28

    65

    Dżibuti

    75

    93

    Rep. Środkowoafrykańska

    59

    67

    Namibia

    64

    93

    Rwanda

    62

    69

    Tunezja

    82

    96

    Kongo

    -

    72

    Seszele

    96

    96

    Gwinea Bissau

    36

    72

    Wyspy Św. Tomasza i Książęca

    -

    97

    Suazi

    39

    72

    Botswana

    92

    97

    Senegal

    60

    73

    Egipt

    93

    99

    Kamerun

    49

    74

    Mauritius

    99

    100

    Źródło: www.fao.org/economic/ess/ess-fs/ess-fadata/en/

     

    Dostęp do urządzeń sanitarnych w proc. w latach 1990 i 2011 w Afryce

    Kraj

    1990

    2011

    Kraj

    1990

    2011

    Niger

    4

    10

    Namibia

    24

    32

    Togo

    13

    11

    Gabon

    -

    33

    Czad

    8

    12

    Rep. Środkowoafrykańska

    11

    34

    Tanzania

    7

    12

    Wyspy Św. Tomasza i Książęca

    -

    34

    Sierra Leone

    11

    13

    Uganda

    27

    35

    Madagaskar

    8

    14

    Zimbabwe

    41

    40

    Benin

    5

    14

    Zambia

    42

    42

    Ghana

    7

    14

    Kamerun

    47

    48

    Kongo

    -

    18

    Burundi

    42

    50

    Burkina Faso

    8

    18

    Senegal

    36

    51

    Liberia

    -

    18

    Malawi

    39

    53

    Mozambik

    9

    19

    Suazi

    49

    57

    Gwinea

    10

    19

    Angola

    29

    59

    Gwinea Bissau

    -

    19

    Dżibuti

    62

    61

    Etiopia

    2

    21

    Rwanda

    32

    61

    Mali

    15

    22

    Botswana

    39

    64

    Somalia

    -

    24

    Gambia

    -

    68

    Sudan

    27

    24

    Maroko

    53

    70

    Wyb. Kości Słoniowej

    20

    24

    RPA

    64

    74

    Lesotho

    -

    26

    Tunezja

    73

    90

    Mauretania

    16

    27

    Mauritius

    89

    91

    Kenia

    25

    29

    Algieria

    89

    95

    Dem. Rep. Konga

    17

    31

    Egipt

    72

    95

    Nigeria

    38

    31

    Libia

    97

    97

    Seszele

    97

    97

     

     

     

    Źródło: www.fao.org/economic/ess/ess-fs/ess-fadata/en/

     

    Średnia liczba lat nauki w 2011 roku w Afryce

    Mozambik

    1,2

    Senegal

    4,5

    Burkina Faso

    1,3

    Uganda

    4,7

    Niger

    1,4

    Nigeria

    5,0

    Czad

    1,5

    Tanzania

    5,1

    Etiopia

    1,5

    Madagaskar

    5,2

    Gwinea

    1,6

    Togo

    5,3

    Mali

    2,0

    Gwinea Równikowa

    5,4

    Gwinea-Bissau

    2,3

    Kamerun

    5,9

    Burundi

    2,7

    Kongo

    5,9

    Gambia

    2,8

    Lesotho

    5,9

    Sierra Leone

    2,9

    Egipt

    6,4

    Sudan

    3,1

    Tunezja

    6,5

    Rwanda

    3,3

    Zambia

    6,5

    Benin

    3,3

    Algieria

    7,0

    Wyb. Kości Słoniowej

    3,3

    Kenia

    7,0

    Erytrea

    3,4

    Ghana

    7,1

    Dem. Rep. Konga

    3,5

    Suazi

    7,1

    Rep. Środkowoafrykańska

    3,5

    Mauritius

    7,2

    Rep. Zielonego Przylądka

    3,5

    Zimbabwe

    7,2

    Mauretania

    3,7

    Libia

    7,3

    Dżibuti

    3,8

    Namibia

    7,4

    Liberia

    3,9

    Gabon

    7,5

    Wyspy Św. Tomasza i Książęca

    4,2

    RPA

    8,5

    Malawi

    4,2

    Botswana

    8,9

    Maroko

    4,4

    Seszele

    9,4

    Angola

    4,4

     

     

    Źródło: UNDP Human development report 2011, New York Oxford University Press 2011
     

    Procent dzieci aktywnych ekonomicznie w wieku 7-14 w 2010 roku w Afryce

    Mozambik

    1,8

    Liberia

    37,4

    Lesotho

    2,6

    Gwinea Równikowa

    37,7

    Rwanda

    7,5

    Kenia

    37,7

    Egipt

    7,9

    Uganda

    38,2

    Botswana

    8,0

    Togo

    38,7

    Suazi

    11,2

    Dem. Rep. Konga

    39,8

    Burundi

    11,7

    Malawi

    40,3

    Maroko

    13,2

    Burkina Faso

    42,1

    Zimbabwe

    14,3

    Gambia

    43,5

    Sierra Leone

    14,9

    Wybrzeże Kości Słoniowej

    45,7

    Namibia

    15,4

    Niger

    47,1

    Senegal

    18,5

    Gwinea

    48,3

    Mali

    23,0

    Ghana

    48,9

    Madagaskar

    26,0

    Gwinea Bissau

    50,5

    RPA

    27,7

    Etiopia

    56,0

    Angola

    30,1

    Czad

    60,4

    Kongo

    30,1

    Rep. Środkowoafrykańska

    67,0

    Tanzania

    31,1

    Benin

    74,4

    Zambia

    34,4

     

     

    Źródło: FAO Statistical Yearbook 2012

     

    Procent osób niedożywionych w Afryce w latach 1990-92 i 2011-2013

    Kraj

    1990-92

    2011-13

    Kraj

    1990-92

    2011-2013

    Algieria

    <5,0

    <5,0

    Wyb. Kości Słoniowej

    13,3

    20,5

    Egipt

    <5,0

    <5,0

    Senegal

    22,0

    21,6

    Libia

    <5,0

    <5,0

    Angola

    63,2

    24,4

    Tunezja

    <5,0

    <5,0

    Burkina Faso

    22,9

    25,0

    Ghana

    44,4

    <5,0

    Botswana

    25,1

    25,7

    RPA

    <5,0

    <5,0

    Kenia

    34,8

    25,8

    Maroko

    6,7

    5,0

    Madagaskar

    24,4

    27,2

    Mauritius

    8,6

    5,4

    Rep. Środkowoafrykańska

    48,5

    28,2

    Gabon

    9,5

    5,6

    Liberia

    29,6

    28,6

    Benin

    22,4

    6,1

    Namibia

    36,2

    29,3

    Wyspy Św. Tomasza i Książęca

    22,9

    7,2

    Czad

    60,1

    29,4

    Mali

    24,9

    7,3

    Sierra Leone

    42,5

    29,4

    Nigeria

    21,3

    7,3

    Rwanda

    52,3

    29,7

    Mauretania

    12,9

    7,8

    Uganda

    27,1

    30,1

    Seszele

    16,5

    8,3

    Zimbabwe

    43,6

    30,5

    Gwinea Bissau

    21,8

    10,1

    Kongo

    42,4

    33,0

    Kamerun

    38,3

    13,3

    Tanzania

    28,8

    33,0

    Niger

    35,5

    13,9

    Suazi

    15,8

    35,8

    Gwinea

    18,2

    15,2

    Mozambik

    57,8

    36,8

    Togo

    34,8

    15,5

    Etiopia

    -

    37,1

    Lesotho

    17,0

    15,7

    Sudan

    41,9

    38,9

    Gambia

    18,2

    16,0

    Zambia

    33,8

    43,1

    Malawi

    45,2

    20,0

    Erytrea

    -

    61,3

    Dżibuti

    70,2

    20,5

    Burundi

    44,4

    67,3

    Źródło: www.fao.org/economic/ess/ess-fs/ess-fadata/en/

     

    Wskaźniki rozwoju społecznego (HDI) na świecie i w Afryce w 2011 roku

    Regiony i kraje

    Ranga HDI

    Wskaźnik rozwoju społecznego HDI

    Mierniki wyznaczające wskaźnik rozwoju społecznego

    Przewidywana długość życia w momencie urodzin w latach

    Średnia liczba lat nauki

    Oczekiwana liczba lat nauki

    Dochód narodowy brutto na 1 mieszkańca w USD*

    Świat

    -

    0,682

    69,8

    7,4

    11,3

    10 082

    Afryka Ogółem

    -

    0,493

    57,4

    4,8

    9,6

    2 616

    Afryka Północna

    -

    0,650

    73,0

    6,2

    11,8

    5 972

    Algieria

    96

    0,698

    73,1

    7,0

    13,6

    7 658

    Egipt

    113

    0,644

    73,2

    6,4

    11,0

    5 269

    Libia

    64

    0,760

    74,8

    7,3

    16,6

    12 637

    Maroko

    130

    0,582

    72,2

    4,4

    10,3

    4 196

    Tunezja

    94

    0,698

    74,5

    6,5

    14,5

    7 281

    Afryka Subsaharyjska

    -

    0,463

    54,4

    4,5

    9,2

    1 966

    Afryka Środkowa

    -

    0,366

    50,0

    4,0

    8,7

    1 660

    Angola

    148

    0,486

    51,1

    4,4

    9,1

    4 874

    Czad

    183

    0,328

    49,6

    1,5

    7,2

    1 105

    Dem. Rep. Konga

    187

    0,286

    48,4

    3,5

    8,2

    280

    Gabon

    106

    0,674

    62,7

    7,5

    13,1

    12 249

    Gwinea Równikowa

    136

    0,537

    51,1

    5,4

    7,7

    17 608

    Kamerun

    150

    0,482

    51,6

    5,9

    10,3

    2 031

    Kongo

    137

    0,533

    57,4

    5,9

    10,5

    3 066

    Rep. Środkowoafrykańska

    179

    0,343

    48,4

    3,5

    6,6

    707

    Wyspy Świętego Tomasza i Książęca

    144

    0,509

    64,7

    4,2

    10,8

    1 792

    Afryka Wschodnia

    -

    0,406

    56,0

    3,8

    8,6

    1 174

    Burundi

    185

    0,316

    50,4

    2,7

    10,5

    368

    Dżibuti

    165

    0,430

    57,9

    3,8

    5,1

    2 335

    Erytrea

    177

    0,349

    61,6

    3,4

    4,8

    536

    Etiopia

    174

    0,363

    59,3

    1,5

    8,5

    971

    Kenia

    143

    0,509

    57,1

    7,0

    11,0

    1 492

    Malawi

    171

    0,400

    54,2

    4,2

    8,9

    753

    Madagaskar

    151

    0,480

    66,7

    5,2

    10,7

    824

    Mauritius

    77

    0,728

    73,4

    7,2

    13,6

    12 918

    Mozambik

    184

    0,322

    50,2

    1,2

    9,2

    898

    Rwanda

    165

    0,429

    55,4

    3,3

    11,1

    1 133

    Seszele

    52

    0,773

    73,6

    9,4

    13,3

    16 729

    Sudan

    169

    0,408

    61,5

    3,1

    4,4

    1 894

    Tanzania

    152

    0,466

    58,2

    5,1

    9,1

    1 328

    Uganda

    161

    0,446

    54,1

    4,7

    10,8

    1 124

    Zambia

    164

    0,430

    49,0

    6,5

    7,9

    1 254

    Zimbabwe

    173

    0,376

    51,4

    7,2

    9,9

    376

    Afryka Zachodnia

    -

    0,431

    54,1

    4,2

    8,4

    1 656

    Benin

    167

    0,427

    56,1

    3,3

    9,2

    1 364

    Burkina Faso

    181

    0,331

    55,4

    1,3

    6,3

    1 141

    Gambia

    168

    0,420

    58,5

    2,8

    9,0

    1 282

    Ghana

    135

    0,541

    64,2

    7,1

    10,5

    1 584

    Gwinea

    178

    0,340

    54,1

    1,6

    8,6

    863

    Gwinea-Bissau

    176

    0,353

    48,1

    2,3

    9,1

    994

    Liberia

    182

    0,329

    56,8

    3,9

    11,0

    265

    Mali

    175

    0,359

    51,4

    2,0

    8,3

    1 123

    Mauretania

    159

    0,453

    58,6

    3,7

    8,1

    1 859

    Niger

    186

    0,295

    54,7

    1,4

    4,9

    641

    Nigeria

    156

    0,459

    51,9

    5,0

    8,9

    2 069

    Senegal

    155

    0,459

    59,3

    4,5

    7,5

    1 708

    Sierra Leone

    180

    0,336

    47,8

    2,9

    7,2

    737

    Togo

    162

    0,435

    57,1

    5,3

    9,6

    798

    Rep. Zielonego Przylądka

    133

    0,568

    74,2

    3,5

    11,6

    3 402

    Wyb. Kości Słoniowej

    170

    0,400

    55,4

    3,3

    6,3

    1 387

    Afryka Południowa

    -

    0,611

    53,0

    8,3

    12,8

    9 062

    Botswana

    118

    0,633

    53,2

    8,9

    12,2

    13 049

    Lesotho

    160

    0,450

    48,2

    5,9

    9,9

    1 664

    Namibia

    120

    0,625

    62,5

    7,4

    11,6

    6 206

    RPA

    123

    0,619

    52,8

    8,5

    13,1

    9 469

    Suazi

    140

    0,522

    48,7

    7,1

    10,6

    4 484

    *według siły nabywczej w 2005

    Źródło: UNDP Human development report 2011, New York Oxford University Press 2011
     

    Ustrój

    Zambia to republika prezydencka. Głową państwa i szefem rządu jest prezydent, wybierany na pięć lat w głosowaniu powszechnym.

     

    Po zaciętej kampanii kandydat partii rządzącej, 58-latni Edgar Lungu, wygrał wybory prezydenckie w Zambii w 2015 roku.

     

    Edgar Lungu jest prawnikiem. Prezydentem zostanie po Michaelu Sacie, który zmarł w październiku2014 roku podczas sprawowania urzędu.

     

    Największym rywalem Lungu we wtorkowych wyborach był Hakainde Hichilema, ekonomista i jeden z najbogatszych zambijskich biznesmenów. W sobotę tuż przed ogłoszeniem wyników kandydat UPND powiedział dziennikarzom, że wybory "zostały skradzione i nie są odzwierciedleniem woli obywateli". Centralna komisja wyborcza odrzuciła te zarzuty.

     

    Wspierany przez inwestorów i klasę średnią Hichilema w kampanii wyborczej apelował o obniżenie podatków w przemyśle górniczym i stworzenie warunków przyjaznych dla międzynarodowych inwestycji.

     

    Władzę ustawodawczą sprawuje Zgromadzenie Narodowe, które liczy 158 deputowanych. Spośród nich 150 wybieranych jest w wyborach powszechnych, a ośmiu wyznaczanych przez prezydenta.

     

    Doradczym ciałem, pozostającym poza strukturą parlamentu, jest 27-osobowa Izba Wodzów, która składa się z reprezentantów poszczególnych prowincji.
     

    Różnice kulturowe

    Niechęć Afryki do homoseksualizmu wynika z jej patriarchalnego konserwatyzmu, przywiązania do tradycji i pobożności, ale obserwowany w ostatnich latach wzrost homofobii wiąże się też z polityką. Od zwycięstwa w zimnej wojnie i upadku komunizmu na początku lat 90. rządzony przez liberałów Zachód przekonywał Afrykę do liberalnych porządków i praw. Zachęcał do demokracji i praw człowieka, uzależniał od tego swoją gospodarczą pomoc.

     

    Zambia1

    Źródło: PAP/EPA

     

    Z ponad 50 państw Afryki w prawie 40 homoseksualizm uważany jest za przestępstwo. W Sudanie, Mauretanii czy Somalii grozi za niego kara śmierci. W pozostałych krajach karze się go więzieniem – kilkoma miesiącami w Burundi, trzema latami w Tunezji czy Maroku, pięcioma w Kamerunie i Senegalu, czternastoma w Nigerii, Ugandzie, Kenii czy Malawi. Te ostatnie są byłymi brytyjskimi koloniami, a kary za homoseksualizm, jako sprzeczny z naturą ludzką, wprowadzili tam jeszcze Brytyjczycy.

     

    Jedynym na Czarnym Lądzie krajem, w którym związki homoseksualne zrównano z heteroseksualnymi w konstytucji i gdzie zezwolono na homoseksualne małżeństwa, jest Republika Południowej Afryki, która po upadku apartheidu w 1994 r., wzorując się na Zachodzie, wprowadziła u siebie najbardziej liberalne przepisy na całym kontynencie. Ale nawet w liberalnej RPA homoseksualiści są piętnowani przez społeczeństwo, lesbijki są poddawane „korekcyjnym gwałtom”.

     

    Polityczni przywódcy, którzy jednomyślnie potępiają homoseksualizm, a widząc aplauz rodaków, sięgają po homofobię jako oręż w walce o władzę. Prezydent Zimbabwe Robert Mugabe od lat wyklina homoseksualistów jako „wybryk natury i obrazę godności ludzkiej”, „gorszych niż świnie i psy”.

     

    Wrogość do homoseksualizmu jest jedną z niewielu spraw, które łączą zwaśnionych chrześcijan i muzułmanów w Nigerii. Imamowie w Senegalu zakazują grzebać homoseksualistów na cmentarzach, a kapłani np. w Malawi wyklinają ich jako sługi szatana, owoc zachodniej dekadencji i upadku.

     

    Kryzys gospodarczy i wojny w Afganistanie i Iranie, które na początku XXI wieku podkopały potęgę Zachodu, sprawiły, że afrykańscy przywódcy przestali bezkrytycznie przyjmować zalecane przez Zachód mody, a jako pierwsze odrzucili przyjęte na Zachodzie zrównanie heteroseksualizmu z homoseksualizmem. „Zachód mówi, że to prawa człowieka, a według nas to występek i zło” – tłumaczą wiernym w świątyniach kapłani, zauroczeni konserwatywnymi imamami z Bliskiego Wschodu i pastorami z USA.

     

    Co warto wiedzieć

    Wizy pobytowe i tranzytowe obywatele polscy uzyskują w punktach przekraczania granicy. Okres ważności paszportu przy wjeździe powinien wynosić minimum trzy miesiące. Wymagane jest okazanie biletu powrotnego (lub środków na jego zakup), dokumentów (wiz) umożliwiających dalszą lub powrotną podróż oraz środków wystarczających na pokrycie kosztów pobytu (minimalna kwota na dzień pobytu nie jest określona).

     

    Przy wylocie należy wnieść opłatę lotniskową w wysokości 20 dol. Nie ma ograniczeń w przywozie walut obcych. W paszporcie musi być co najmniej jedna strona przeznaczona na wizy, całkowicie wolna od wszelkich stempli, wiz itp.

     

    Najbliższe, właściwe terytorialnie polskie przedstawicielstwo dyplomatyczne to Ambasada RP w Pretorii (RPA). W Lusace działa też polski konsul honorowy.

     

    Transport

    Podstawowe znaczenie dla gospodarki mają połączenia kolejowe z portami w Angoli (Lobito), RPA (przez Zimbabwe) i Tanzanii (linia Tazara do Dar es Salam) oraz połączenia drogowe z portami w Mozambiku i Tanzanii.

     

    Długość linii kolejowych wynosi 2.173 km (linie wąskotorowe), drogowych 91.440 km (w tym 22 proc. o utwardzonej nawierzchni). Zambia posiada 107 lotnisk w tym dziewięć z pasami betonowymi.

     

    Lotnisko w stolicy kraju Lusace obsługuje loty międzynarodowe. Pozostałe lotniska kraju to: Livingstone Ndola, Solwezi, Mfuwe, Chipata, Kasompe.

     

    Święta państwowe

    • 1 - stycznia Nowy Rok
    • 8 marca - Międzynarodowy Dzień Kobiet
    • 12 marca - Dzień Młodzieży
    • Wielki Piątek (święto ruchome)
    • 1 maja - Dzień Pracy
    • 25 maja - Dzień Niepodległości Afryki
    • 6 lipca - Dzień Bohaterów
    • 7 lipca - Dzień Jedności Narodowej
    • 3 sierpnia - Dzień Rolnika
    • 3 września - Dzień Pamięci Levy Mwanawasa
    • 24 października - Dzień Niepodległości
    • 25 grudnia - Boże Narodzenie
       

    Zambia w międzynarodowych organizacjach

    • World Trade Organisation (WTO)
    • Southern African Development Community (SADC)
    • World Bank
    • International Monetary Fund
    • African Union (AU)
    • United Nations Organisation (ONZ)
    • Common Market for Eastern and Southern Africa (COMESA)
    • British Commonwealth
    • Afrykański Bank Rozwoju (African Development Bank, AfDB)
    • International Bank for Reconstruction and Development (IBRD)
    • Food Agriculture Organization (FAO)
    • African Caribbean Pacific Group of States (ACP)
       

    Kontakty

    Administracja gospodarcza

     

    Ministerstwo Handlu i Przemysłu

    Ministry of Commerce, Trade and Industry

    www.mcti.gov.zm

     

    Bank of Zambia

    www.boz.zm

     

    Oficjalna strona Rządu Zambii z linkami

    The Government of Zambia

    www.statehouse.gov.zm – w trakcie konstrukcji

     

    Samorządy gospodarcze

     

    Izba Handlowo-Przemysłowa Zambii

    Zambia Association of Chamber of Commerce and Industry (ZACCI)

    www.zambiz.co.zm

     

    Oficjalna prasa ekonomiczna

    Zambia Daily Mail, Times of Zambia, The Post, The Zambian

     

    Oficjalne strony o charakterze ekonomicznym

    www.times.co.zm

    www.zamnet.zm

    www.zambiz.co.zm

     

    Ambasada Republiki Zambii w Berlinie

    Axel-Springer Strasse 54 A, D-10117 Berlin

    Tel.: + 49 30 206 29 40, fax: + 49 30 206 29 419

    E-mail: BotschaftvonSambia@t-online.de

    Web: www.sambia-botschaft.de
     

    Ministerstwo Handlu i Przemysłu Republiki Zambii

    Ministry of Commerce, Trade and Industry - www.mcti.gov.zm

     

    Bank of Zambia - www.boz.zm

     

    Zambia Association of Chamber of Commerce and Industry (ZACCI) -www.zambiz.co.zm

     

    Zambia Development Agency

    Privatisation House, Nasser Road, P.O. Box 30819, Lusaka

    Tel: +260 211 220177 / 223859, Fax: +260 211 225270 / 222509

    http://www.zda.org.zm/

     

    Warunki geograficzne, klimat

    Powierzchnię Zambii stanowi płaskowyż (1000-1400 m n.p.m.), z rozległymi obniżeniami, zajętymi przez doliny rzeczne. Najniżej położona jest dolina rzeki Zambezi (ok. 400 m. n.p.m.). Wschodnią część kraju przecina rów tektoniczny rzeki Luangua, wchodzący w skład systemu Wielkich Rowów Afrykańskich. Na północnym wschodzie znajduje się pasmo górskie Muczinga (do 1850 m n. p. m.), na granicy z Malawi masyw Nyika z najwyższym wzniesieniem Zambii (Malinga Hills, 2301 m n. p. m.).

     

    Zambia2a

    Źródło: PAP/EPA


     

    Na całym terytorium występuje rozległa sieć rzek. Na rzekach występują liczne wodospady, największy Wodospad Wiktorii na rzece Zambezi. Zambia posiada liczne jeziora, m.in. Bangweulu, Muru, Tanganika, oraz jezioro zaporowe – Kariba.

     

    Szatę roślinną tworzą sawanny i widne lasy zrzucające liście w porze suchej; tereny bagniste są porośnięte trzciną i papirusem.

     

    Zambię zamieszkuje wiele gatunków zwierząt, m.in. żyrafy, słonie, lamparty, lwy. Na obszarze Zambii znajduje się 19 parków narodowych, największe: Kafue, Luangua Południowa i Północna, oraz liczne rezerwaty, głównie faunistyczne.

     

     

    W Zambii dominuje klimat podrównikowy suchy. Roczna suma odpadów waha się od 600 do 800 mm na południu (dolina Zambezi), do 1000-1200 mm na północnym zachodzie. Pora deszczowa na północy trwa od listopada do kwietnia, a na południu od grudnia do marca. Deszcze są ulewne i burzowe.

     

    W stolicy średnia temperatura i opady wynoszą: w styczniu 27°C i 126 mm, a w lipcu 22°C i 7 mm.

     

    Gospodarka

    Gospodarka Zambii należy do najszybciej rozwijających się na świecie. Jej podstawą jest przemysł wydobywczy i hutnictwo. Jej podstawą jest przemysł wydobywczy i hutnictwo.

     

    Zambia to czołowy producent miedzi, zajmuje 2. miejsce w Afryce, a 8. na świecie wśród jej producentów. Sprzedaż miedzi daje 70 proc. krajowych wpływów z eksportu.

     

    Zambia jest drugim w Afryce i ósmym na świecie producentem tego surowca. W ostatnich latach sektor górniczy zapewniał krajowi wzrost PKB na poziomie 6-7 proc. PKB rocznie, jednak duży spadek cen miedzi na światowych rynkach w 2015 r. spowolnił wzrost do 5,5 proc.

     

    W styczniu 2015 r. rząd zambijski obłożył firmy wydobywcze 20-procentowym podatkiem. Zdaniem opozycji podwyższenie podatku w sytuacji, kiedy ceny miedzi na światowych rynkach są najniższe od sześciu lat, może doprowadzić do zamknięcia kolejnych kopalń i pogrążyć uzależnioną od surowców naturalnych gospodarkę kraju.

     

    Spór pomiędzy rządem a inwestorami o podwyższenie podatków i 800 mln dol. zaległych płatności z ich tytułu może zagrażać dalszym inwestycjom.

     

    Zambia posiada liczne bogactwa mineralne, oprócz rudy miedzi, także kobaltu, berylu, cynku, manganu i innych metali oraz węgla kamiennego, srebra, złota, pirytu. Wydobywa się tu także kamienie szlachetne, m.in. ametysty, szmaragdy czy diamenty. Ze względu właśnie na bogactwa naturalne Zambią interesują się światowe koncerny wydobywcze.

     

    Makroekonomia

    W 2014 r. PKB Zambii wyniósł 25,61 mld dol., a PKB na osobę - ok. 1900 dol. W 2014 r. wzrost PKB wyniósł 6,5 proc. Bezrobocie sięgnęło 13,3 proc. Średnia miesięczna płaca nominalna brutto nie przekracza 600 dol.

     

    Usługi dają ponad 47 proc. PKB, a przemysł – ok. 39 proc. Sektor rolniczy przynosi ok. 20 proc. PKB i zatrudnia 85 proc. populacji.

     

     

    Na tle innych krajów Afryki Subsaharyjskiej gospodarka Zambii charakteryzuje się w miarę zrównoważonym, równoległym rozwojem wielu jej gałęzi, aczkolwiek sektor wydobywczy (głównie miedzi) pozostaje zdecydowanie najbardziej rozwiniętym obszarem całej gospodarki, przyciągając jednocześnie najwięcej inwestycji zagranicznych.

     

    Rząd Zambii konsekwentnie realizuje program przyciągania inwestorów zagranicznych. Według Banku Światowego i MFW, Zambia wyróżnia się wśród krajów afrykańskich stosunkowo pomyślną realizacją procesów liberalizacji i prywatyzacji gospodarki. Bank Światowy wskazuje (2013 r.), że to jedno z niewielu państw, w którym wprowadzono reformy ekonomiczne mające na celu ułatwienie dalszego rozwoju gospodarczego.

    Wskaźniki makro

    2011

    2012

    2013*

    PKB (w mld dol.)

    22,3

    24,0

    25,4

    PKB na 1 mieszkańca (dol.)

    1 600

    1 700

    1 800

    PKB (wzrost w %)

    6,8

    7,2

    6,0

    Deficyt budżetowy (% PKB)

    b.d.

    b.d.

    -8.4%

    Dług publiczny (% PKB)

    b.d.

    29,5

    31,8

    Inflacja (w %)

    b.d.

    6,6

    7,1

    Zadłużenie zagraniczne (mld dol.)

    b.d.

    5,6

    6,0

    Rezerwy dewizowe (wł. złoto, mld dol.)

    b.d.

    3,0

    2,8

    Eksport towarów (w mld dol.)

    b.d.

    9,4

    8,5

    Import towarów (w mld dol.)

    b.d.

    7,9

    8,2

    Bezpośrednie inwestycje zagraniczne w Zambii (mln dol.)

    1108

    1066

    1892

    Inwestycje bezpośrednie Zambii za granicą (w mln dol.)

    -2

    177

    b.d.

    *dane szacunkowe

    Źródło : CIA The World Factbook; African Economic Outlook 2014

     

    Zambia w rankingach

    W zestawieniu Doing Business 2015 dotyczącym prowadzenia działalności gospodarczej Zambia zajęła 111. pozycję wśród 189 ujętych w rankingu gospodarek świata (spadek o 4 miejsca w rankingu). W subregionie Zambia znajduje się na wysokim 9. miejscu na 47 sklasyfikowanych państw Afryki Subsaharyjskiej. Znaczny wzrost w porównaniu z edycją 2014 Doing Business z 30. lokaty na 23. miejsce odnotowano w kategorii przyznawania kredytu. Równie dobrze Zambia wypadła w kategorii rozpoczęcia działalności biznesowej – zmiana pozycji z 72. na 68. Najsłabsze wyniki kraj ten osiągnął w takich kategoriach jak: rejestr własności – spadek o 46 miejsc na 152. pozycję oraz handel zagraniczny – 177. pozycja w rankingu w ujęciu światowym.

     

    W kwestii wolności gospodarczej według Indeksu Wolności Gospodarczej 2015 publikowanym przez The Wall Street Journal i Heritage Foundation, Zambia plasuje się na pozycji 100. pośród 178 klasyfikowanych krajów. Stanowi to 12. pozycję w regionalnym rankingu obejmującym kraje Afryki sub-saharyjskiej.

     

    Udział sektorów w tworzeniu PKB w 2013 roku*

    Sektor

    Udział w PKB w proc.

    Rolnictwo

    19,8

    Przemysł

    33,8

    Usługi

    46,5

    *dane szacunkowe CIA The World Factbook

     

    Główne sektory

    Bogate złoża miedzi znajdują się w tzw. Prowincji Pasa Miedzionośnego (złoża z formacji geologicznej znajdują się także w sąsiadującej z Zambią Demokratycznej Republice Konga). Miedź wydobywana w Zambii ma stężenie 2-3 proc., podczas gdy średnia stężenia wydobywanego na świecie surowca wynosi 0,8 proc.

     

    Na poziomie makroekonomicznym system gospodarczy Zambii nadal bazuje na wydobyciu miedzi i na obecnym etapie, biorąc pod uwagę aktualne priorytety rządu, wydaje się, że sektor ten pozostanie na długo kluczową gałęzią gospodarki Zambii. W konsekwencji dalsze zwiększanie wydobycia w coraz większym stopniu uzależnia ekonomię Zambii od globalnych cen surowców.

     

    Oprócz miedzi w Zambii na szeroką skalę wydobywa się kobalt. Kraj zajmuje 2. miejsce na świecie pod względem wydobycia tego surowca (2014). Zambia i Demokratyczna Republika Kongo pokrywają łącznie połowę zapotrzebowania światowego na ten surowiec.

     

    Przemysłowe wydobycie odkrywkowe węgla kamiennego w Zambii rozpoczęto w 1967 r. i koncentruje się na południu kraju w kopalni spółki Mamba Coal Mine. W latach 2000 – 2010 wydobycie surowca spadło z 214 tys. ton do 10 tys. ton. W 2013 r. osiągnęło już 400 tys. ton. Zasoby węgla kamiennego Maamba Coal Mine szacuje się na ok. 80 mln ton (w pozostałych regionach do 700 mln ton).

     

    Zambia jest jednym z krajów afrykańskich o relatywnie niskim poziomie wydobycia węgla kamiennego, niemniej ma ono wzrosnąć do 2 mln ton w 2017 r. Wydobywany surowiec zarówno obecnie, jak i w przyszłości będzie w całości zużywany w Zambii do produkcji energii elektrycznej (95 proc. podaży energii elektrycznej w Zambii pochodzi ze źródeł odnawialnych – energia wodna).

     

    Przemysł wytwórczy

    Główne branże przemysłu wytwórczego Zambii to produkcja: nawozów, tekstyliów, szkła, wyrobów przemysłu petrochemicznego, wyrobów stalowych i aluminiowych, artykułów spożywczych.

     

    Przemysł wytwórczy nastawiony jest głównie na produkcję wyrobów na rzecz rozbudowanego sektora górniczego, który jest lokomotywą zambijskiej gospodarki. Według przedstawicieli władz to właśnie ten sektor ma największe szanse na dalszy dynamiczny rozwój ze względu na postępujące ożywienie w górnictwie oraz rosnące zainteresowanie ze strony inwestorów zagranicznych.

     

    Produkcja przemysłowa skoncentrowana jest głównie na sprzedaży produktów na rzecz rozbudowanego sektora górniczego, który jest „lokomotywą” zambijskiej gospodarki. Według przedstawicieli władz to właśnie ww. sektor gospodarki ma największe szanse na dalszy dynamiczny rozwój ze względu na postępujące ożywienie górnictwa oraz wielomiliardowe inwestycje zagraniczne. Dodatkowym impulsem jest postępujący rozwój rolnictwa, a przede wszystkim postępujący proces mechanizacji. W jego wyniku zaczął rozwijać się sektor części zamiennych oraz podstawowych maszyn i urządzeń rolniczych.

     

    Rolnictwo

    Rolnictwo, leśnictwo i rybołówstwo stanowią 17,7 proc. PKB kraju. Głównymi produktami rolnymi kraju są: kukurydza, zboża, kawa, soja, orzechy, warzywa, tytoń, bawełna oraz kwiaty (w większości eksportowane). Zambia realizuje program aktywizacji rolnictwa, w ramach tej inicjatywy w 2010 r. doprowadzono elektryczność i wodę do ok. 165 tys. hektarów ziemi, która ma być przekazana rolnikom, dysponującym wiedzą i funduszami do prowadzenia gospodarstw wielkoobszarowych. Program ten jest skierowany nie tylko do obywateli Zambii, ale również do rolników z innych krajów. Dotychczas największe zainteresowanie ww. projektem wykazuje Południowoafrykański Związek Rolników, który próbuje ulokować w Zambii białych farmerów z RPA, którzy zgodzili się sprzedać swoją ziemię rolną władzom RPA. Dodatkowo w ramach tego programu Zambia w 2010 r. zmniejszyła do zera cła na urządzenia i maszyny rolnicze.

     

    Zambia dysponuje ok. 35 mln hektarów ziemi nadającej się do upraw, lecz zagospodarowane jest jedynie 7 proc. W Zambii z rolnictwa utrzymuje się 65 proc. ludności Na uwagę zasługuje fakt, iż Zambia dysponuje znaczącymi zasobami dobrej gatunkowo ziemi, zaś odpowiednia ilość opadów zapewnia prowadzenie efektywnej działalności rolnej.

     

    Największymi wyzwaniami stojącymi przed zambijskim rolnictwem są brak kapitału zarówno finansowego, jak i ludzkiego (brakuje osób z wiedzą rolniczą) oraz zły stan infrastruktury komunikacyjnej.

     

    Głównymi produktami rolnymi kraju są: kukurydza, zboża, kawa, soja, orzechy, warzywa, tytoń, bawełna, kwiaty (w większości eksportowane). Popularna jest także hodowla bydła.

     

    Udział ludności rolniczej w ogólnej liczbie ludności w 2010 roku w Afryce – w procentach

    Libia

    3,0

    Burkina Faso

    92,1

    Mauritius

    8,0

    Sierra Leone

    60,0

    RPA

    9,8

    Liberia

    62,0

    Rep. Zielonego Przylądka

    16,9

    Rep. Środkowoafrykańska

    63,2

    Tunezja

    20,6

    Zambia

    63,2

    Algieria

    20,9

    Gwinea Równikowa

    64,3

    Nigeria

    24,9

    Somalia

    65,6

    Gabon

    25,7

    Czad

    65,7

    Maroko

    25,9

    Angola

    69,2

    Egipt

    27,9

    Madagaskar

    70,1

    Suazi

    28,8

    Senegal

    70,2

    Kongo

    31,9

    Kenia

    70,6

    Wyb. Kości Słoniowej

    37,9

    Malawi

    72,9

    Lesotho

    38,9

    Tanzania

    73,3

    Kamerun

    40,9

    Uganda

    73,5

    Namibia

    41,0

    Seszele

    73,6

    Botswana

    42,1

    Erytrea

    73,8

    Benin

    44,3

    Dżibuti

    74,0

    Mauretania

    50,3

    Mali

    74,9

    Sudan

    51,5

    Mozambik

    76,0

    Togo

    53,4

    Gambia

    76,0

    Ghana

    53,8

    Etiopia

    77,3

    Zimbabwe

    56,3

    Gwinea Bissau

    79,3

    Dem. Rep. Konga

    57,2

    Gwinea

    79,8

    Burundi

    89,2

    Niger

    82,9

    Rwanda

    89,4

     

     

    Źródło: FAO Statistical Yearbook 2012

     

    Górnictwo

    Na poziomie makroekonomicznym system gospodarczy Zambii nadal bazuje na wydobyciu miedzi i na obecnym etapie, biorąc pod uwagę aktualne priorytety rządu, wydaje się, że sektor ten pozostanie na długo kluczową gałęzią gospodarki Zambii. Plany rządu przewidują zwiększenie wydobycia miedzi do ok. miliona ton w ciągu najbliższych kilku lat.

     

    Na skutek koncentracji rządu na sektorze wydobywczym, 75 proc. eksportu Zambii pochodzi z sektora górniczego. W konsekwencji dalsze zwiększanie wydobycia w coraz większym stopniu uzależnia ekonomię Zambii od globalnych cen surowców. Dynamiczny wzrost wydobycia planowany jest głównie w oparciu o zapowiedziane chińskie inwestycje w górnictwo miedzi w Zambii.

     

    Turystyka

    Zambia posiada potencjał turystyczny na poziomie Kenii i Tanzanii, ale brak korzystnych uregulowań prawnych (np. bardzo drogie wizy turystyczne i skomplikowany proces budowy i rejestracji hoteli) uniemożliwia rozwój tego sektora gospodarki.

     

    Wymiana handlowa

     

    Eksport w 2013 roku sięgnął 8,5 mld dol. Główne towary sprzedawane za granica to: miedź, kobalt, prąd; tytoń, kwiaty, bawełna.

     

    Główne rynki eksportowe (2012 r.): Chiny 43,4 proc., RPA 7,2 proc., Demokratyczna Republika Kongo 6,7 proc., Korea Południowa 5,4 proc., Indie 4,7 proc., Zjednoczone Emiraty Arabskie 4,3 proc., Egipt 4,1 proc.

     

    Import podliczono na 8,2 mld dol. (2013 r.); główne towary: maszyny, sprzęt transportowy, produkty naftowe, elektryczność, nawozy, środki spożywcze, odzież.

     

    Partnerzy (2012 r.): RPA 36,7 proc., Demokratyczna Republika Konga 19,8 proc., Chiny 10,4 proc., Kuwejt 6 proc.

     

    Polska – Zambia

    Obroty handlowe Polski z Zambią w 2013 r. wyniosły ponad 10 mln dol. Klasyfikuje to Zambię na 151. miejscu w rankingu Ministerstwa Gospodarki. Eksport towarów z Polski do Zambii wyniósł 8,3 mln dol., wartość importu to 1,8 mln dol., co daje dodatnie saldo w wysokości 6,5 mln dol.

     

    Wymiana handlowa pomiędzy Polską a Zambią nabrała dynamiki po wstąpieniu Polski do UE, jednak podlega ona znacznym wahaniom.

    w mln dol.

    2010

    2011

    2012

    2013

    Dynamika % 2013/12

    Obroty

    6,0

    19,8

    22,5

    10,1

    45,0

    Eksport

    2,6

    3,2

    5,9

    8,3

    141,1

    Import

    3,5

    16,6

    16,6

    1,8

    11,0

    Saldo

    - 0,9

    - 13,5

    - 10,8

    6,5

     

    Źródło: INSIGOS

     

    W 2013 r. Polska sprzedała do Zambii:

    • urządzenia mechaniczne i elektryczne (gł. maszyny do mieszania substancji mineralnych z bitumami, a także koparki gąsienicowe) – 65 proc. udział w polskim eksporcie ogółem
    • materiały i wyroby włókiennicze (odzież używana) - 27 proc. udziału
    • ścier drzewny; papier i tektura – 3 proc. udziału
       

    Główni eksporterzy: Vive-Textile Recycling, Mota-Engil Central Europe, Samsung Electronics Poland, Philips Lighting, Interprint Polska Sp. z o.o.

     

    Polska kupiła w 2013 roku w Zambii:

    • tytoń – udział 91 proc.
    • kawę – 6,5 proc. udziału
    • ryby - 0,8 proc. udziału
       

    Główni importerzy: Imperial Tobacco Polska, JTI Polska, Segafredo Zanetti Poland.

     

    Od stycznia do listopada 2014 r. wartość obrotów miedzy Polską a Zambią wyniosła 10,2 mln dol. (wzrost o ok. 44 proc. w porównaniu z analogicznym okresem 2013 r.), w tym polski eksport osiagnął 9,3 mln dol. (wzrost o ok. 64 proc.), a import z Zambii wyniósł 0,8 mln dol. (spadek o ok. 38 proc.).

     

    W 1967 r. podpisana została umowa handlowa pomiędzy Polską i Zambią (wypowiedziana w związku z przystąpieniem Polski do UE w 2004 r.). Umowę w sprawie unikania podwójnego opodatkowania w zakresie podatków od dochodu, majątku i zysków majątkowych, podpisano 19 maja 1995 r. (nie ma statusu umowy obowiązującej).

     

    Potencjalne dziedziny współpracy

    Wejście Polski do Unii Europejskiej i objęcie umową ACP-EU, a obecnie EPA, powoduje, że polskie firmy nie napotykają żadnych barier w eksporcie do Zambii, mają pełnoprawny dostęp do tego rynku i takie same warunki, jak inne firmy z UE.

     

    Wobec ożywienia dwustronnych, w tym dzięki nawiązaniu bezpośrednich kontaktów pomiędzy przedsiębiorcami polskimi i zambijskimi w ramach forum biznesu w Lusace w październiku 2013 r., można liczyć na wzrost dwustronnej wymiany handlowej w kolejnych latach. Na uwagę zasługuje stopniowy wzrost polskiego eksportu do Zambii, głównie w kategoriach takich, jak urządzenia mechaniczne i elektryczne oraz materiały i wyroby włókiennicze.

     

    Dodatkowym impulsem dla inwestorów jest postępujący rozwój rolnictwa Zambii, a przede wszystkim postępujący proces mechanizacji. W jego wyniku zaczął rozwijać się sektor części zamiennych oraz podstawowych maszyn i sprzętu rolniczego.

     

    Ze względu na występowanie wielu bogactw naturalnych, Zambia nadal pozostaje w strefie zainteresowań światowych koncernów wydobywczych, co jest także szansą dla polskich inwestorów. Istotnym elementem propozycji współpracy polsko-zambijskiej jest transfer technologii wydobywczych w zakresie eksploatacji złóż. Polska dostrzega potencjał wzmocnienia dwustronnej współpracy gospodarczej w zakresie eksportu polskich maszyn górniczych. Jednym z możliwych wymiarów współpracy w sektorze górniczym jest również wymiana najlepszych praktyk górniczych między jednostkami naukowo-badawczymi.

     

    Ponadto, sektorem, na który stawia rząd zambijski i który powinien szczególnie zainteresować zagranicznych inwestorów jest turystyka.

     

    Dla biznesu

    Wejście Polski do Unii Europejskiej i objęcie relacji handlowych Polski z Zambią umową ACP-EU a obecnie EPA powoduje, że polskie firmy nie napotykają żadnych barier w eksporcie do Zambii, mają pełnoprawny dostęp do tego rynku i takie same warunki jak inne firmy z UE.

     

     

    Zambia jest stroną Porozumienia z Cotonou z 2000 r., regulującego stosunki ekonomiczne pomiędzy Unią Europejską a państwami Afryki, Karaibów i Pacyfiku (AKP). Na jego podstawie trwają negocjacje dot. zawarcia Porozumienia o Partnerstwie Ekonomicznym (EPA, Economic Partnership Agreement) między UE a Zambią.

     

    Porozumienie reguluje podstawowe aspekty kooperacji w zakresie pomocy, handlu oraz relacji politycznych. Zambia, jako kraj o statusie Least Developed Country (LDC), uczestniczy w programie „Everyting but arms”, w ramach którego od 2001 r. produkty z Zambii korzystają z praktycznie bezcłowego (z wyjątkiem broni i amunicji) i nielimitowanego ilościowo (poza nielicznymi wyjątkami) dostępu do rynku unijnego.

     

    W ramach 10. EDF (European Development Fund) CSP/NIP (Country Strategy Paper/National Indicative Programme) na lata 2008-2013 Komisja Europejska przeznaczyła dla Zambii środki w wysokości 490 mln EUR na wsparcie m.in. polityk zmierzających do podtrzymania wzrostu gospodarczego, rozwój infrastruktury i dofinansowanie służby zdrowia. Przewiduje się, że porównywalna kwota zostanie wyasygnowana w ramach 11. EDF.

     

    Główną sferą zaangażowania międzynarodowego Zambii pozostaje integracja regionalna w ramach Południowoafrykańskiej Wspólnoty Rozwoju (Southern African Development Community – SADC).

     

    W wymiarze globalnym rząd zambijski stara się zachować równowagę w relacjach z UE, USA i Chinami. Zambia jest członkiem Brytyjskiej Wspólnoty Narodów. Bierze również udział w integracji ekonomicznej w ramach Wspólnego Rynku Wschodniej i Południowej Afryki (Common Market of Eastern and Southern Africa – COMESA).

     

    Zamówienia publiczne

    Zamówienia publiczne podlegają procedurom przetargowym. Przetargi są otwarte i nie ma ograniczeń w składaniu ofert. Nad prawidłowością przebiegu procedur przetargowych czuwa Komisja Przetargowa. Przy większych przetargach obowiązuje klauzula prekwalifikacji bądź też dopuszczane są tylko te firmy, które zostały już zarejestrowane i uznane przez organizatora przetargu. Firmy zagraniczne chcące wziąć udział samodzielnie w przetargu muszą być zarejestrowane w Zambii. Można też skorzystać z usługi miejscowej firmy, która wystąpi oficjalnie jako oferent.

     

    Sądownictwo

    Sądy krajowe zajmują się procesami gospodarczymi w oparciu o prawo pracy, prawo gospodarcze oraz ustawę o przedsiębiorstwach. Sprawy takie prowadzone są przez wyspecjalizowane kancelarie adwokackie. System prawny jest oparty na prawie angielskim i prawie zwyczajowym.

     

    Wskaźnik percepcji korupcji w Afryce w 2012 roku – w punktach

    Botswana

    65

    Niger

    33

    Republika Zielonego Przylądka

    60

    Egipt

    32

    Mauritius

    57

    Madagaskar

    32

    Rwanda

    53

    Mozambik

    31

    Seszele

    52

    Sierra Leone

    31

    Namibia

    48

    Togo

    30

    Ghana

    45

    Wybrzeże Kości Słoniowej

    29

    Lesotho

    45

    Uganda

    29

    RPA

    43

    Kenia

    27

    Wyspy Świętego Tomasza i Książęca

    42

    Niger

    27

    Liberia

    41

    Kamerun

    26

    Tunezja

    41

    Rep. Środkowoafrykańska

    26

    Burkina Faso

    38

    Kongo

    26

    Malawi

    37

    Erytrea

    25

    Maroko

    37

    Gwinea Bissau

    25

    Sudan

    37

    Gwinea

    24

    Zambia

    37

    Angola

    22

    Benin

    36

    Dem. Rep. Konga

    21

    Dżibuti

    38

    Libia

    21

    Senegal

    36

    Gwinea Równikowa

    20

    Gabon

    35

    Zimbabwe

    20

    Tanzania

    35

    Burundi

    19

    Algieria

    34

    Czad

    19

    Gambia

    34

    Sudan

    13

    Mali

    34

    Somalia

    8

    Etiopia

    33

     

     

    Źródło: Transparency International, www.cba.gov.pl, 2012

     

    Rynek pracy

    Rząd Zambii nie stosuje żadnych utrudnień dla cudzoziemców w dostępie do rynku pracy.

     

    Nieruchomości

    W Zambii nie ma właściwie ograniczeń w nabywaniu nieruchomości przez obcokrajowców. Jedynym jest zakup ziemi przez cudzoziemców.

     

    W celu przyciągnięcia inwestycji do Zambii rząd tego kraju stosuje również ułatwienia do zagranicznych inwestorów. Środki ze sprzedaży nieruchomości mogą być transferowane wraz z zyskiem z odsprzedaży nieruchomości.

     

    Zamówienia publiczne

    Zamówienia publiczne podlegają procedurom przetargowym. Przetargi są otwarte i nie ma ograniczeń w składaniu ofert. Nad prawidłowością przebiegu procedur przetargowych czuwa Komisja Przetargowa. Przy większych przetargach obowiązuje klauzula pre-kwalifikacji bądź też dopuszczane są tylko te firmy, które zostały już zarejestrowane i uznane przez organizatora przetargu.

     

    Firmy zagraniczne chcące wziąć udział samodzielnie w przetargu muszą być zarejestrowane w Zambii. Można też skorzystać z usługi miejscowej firmy, która wystąpi oficjalnie jako oferent.

     

    Ochrona własności przemysłowej i intelektualnej

    W Zambii jest uregulowań prawnych chroniących własność intelektualną i prawa autorskie oraz własność przemysłową - zgodnych z zapisami WTO Trade Related Aspects of Intellectual Property Rights (TRIPS). Zambia ratyfikowała Konwencję Paryską, Traktat Współpracy Patentowej, Porozumienie i Protokół Madrycki oraz Haski. Zambia należy do African Industrial Property Organization (ARIPO).

     

    Historia

    Tereny obecnej Zambii były pierwotnie zamieszkane przez Buszmenów, którzy przybyli tu prawdopodobnie w I tysiącleciu p.n.e. Napływające od VI wieku ludy Bantu wypierały Buszmenów na południe.
     

    W XIV–XV wieku południowa część kraju podlegała imperium Monomotapy (z centrum na obszarze ob. Zimbabwe), XVII–XIX wieku część północno-zachodnia wchodziła w skład państwa Lunda. W XIX wieku w zachodniej części kraju istniało feudalne państwo Barotse, w części południowo-zachodniej — państwo Bemba, a w południowo-wschodniej - państwo przybyłego z południa Afryki ludu Ngoni.

     

    Pierwsi Europejczycy dotarli tu w połowie XIX wieku (D. Livingstone). W drugiej połowie XIX w. zaczęła się penetracja brytyjska na terenie Barotse (górnicze spółki C.J. Rhodesa). Po uzyskaniu w 1890 roku przez Brytyjską Kompanię Południowoafrykańską od władcy Barotse prawa wyłączności handlu i eksploatacji bogactw naturalnych, kraj w latach 90. dostał się faktycznie pod zarząd tej kompanii - 1891 państwom Barotse i Lunda narzucono protektorat, pokonano opór ludów Bemba (1896) i Ngoni (1898). Opanowane tereny przeszły pod zarząd Kompanii, rozpoczęto eksploatację złóż bogatych w miedź, w latach 1903–10 zbudowano linię kolejową w celu ułatwienia wywozu surowców; rozwijało się osadnictwo białych, którzy zajmowali najlepsze ziemie uprawne.
     
    Tereny dzisiejszej Zambii (wraz z obecnym Zimbabwe) weszły w skład brytyjskiej Rodezji, a 1911 roku zostały wydzielone jako odrębny protektorat p.n. Rodezja Północna, 1924 przejęty oficjalnie przez rząd brytyjski.
     
    Po I wojnie światowej nastąpił szybki rozwój górnictwa miedzi i gospodarki kraju.
    Ruch wyzwoleńczy zaczął się rozwijać w czasie II wojny światowej, a 1948 roku powstała pierwsza organizacja afrykańska, Kongres Rodezji Północnej. W 1951 roku przekształcił się on w Afrykański Kongres Narodowy Rodezji Północnej (NRANC), żądał rozszerzenia praw politycznych i społecznych Afrykanów.
     
    Od 1953 roku Rodezja Północna, wraz z Rodezją Południową (ob. Zimbabwe) i Niasą (ob. Malawi), należała do utworzonej przez Wielką Brytanię (mimo silnej opozycji ludności afrykańskiej) Federacji Rodezji i Niasy (Federacja Afryki Centralnej), w której dominowały wpływy silnej mniejszości europejskiej z Rodezji Południowej.
     
    W 1959 roku, po rozłamie w NRANC, powstała bardziej radykalna Zjednoczona Narodowa Partia Niepodległości (UNIP) z K.D. Kaundą na czele, domagająca się przyznania Rodezji Północnej samodzielności polityczną i prawa do wystąpienia z Federacji.
     
    W 1962 roku metropolia nadała krajowi konstytucję, na podstawie której odbyły się wybory do Zgromadzenia Ustawodawczego oraz utworzono koalicyjny rząd partii UNIP (uzyskała większość w wyborach) i NRANC, z Kaundą jako premierem.
     
    Po rozwiązaniu 31 XII 1963 roku Federacji przez Wielką Brytanię, Rodezja Północna otrzymała w styczniu 1964 roku samorząd wewnętrzny, a 24 października 1964 roku uzyskała niepodległość.
     
    Nowe państwo przyjęło nazwę Zambia. Zostało członkiem brytyjskiej Wspólnoty Narodów, a w październiku 1965 roku przekształciło się w republikę. W 1964 roku szefem rządu, a w 1965 r. prezydentem został Kaunda, który do 1972 roku zwalczał opozycję i separatystyczne dążenia na terenie dawnego państwa Barotse oraz działalność sekty religijnej Lumpa. Rozpoczął też realizację reform wewnętrznych w ramach ogłoszonej 1969 koncepcji „filozofii humanizmu”.
     
    W roku 1969 Zambia przejęła kontrolę nad brytyjskimi i amerykańskimi towarzystwami górniczymi. Jej politykę zagraniczną cechowało zbliżenie do Tanzanii i ChRL (1975 otwarcie linii kol. wybudowanej z pomocą ChRL, łączącej Zambię z Tanzanią), konflikty z RPA, Rodezją i kolonialnymi władzami portugalskiego Mozambiku oraz poparcie dla ruchu wyzwoleńczego w tych krajach. W 1971 były wiceprezydent i jeden z przywódców UNIP, S. Kapwepwe, założył opozycyjną Zjednoczoną Partię Postępową (UPP), która wraz z Afrykańskim Kongresem Narodowym (ANC, dawny NRANC) występowała przeciwko rządom Kaundy i UNIP.
     
    W 1972 roku władze Zambii zdelegalizowały UPP i ANC oraz ogłosiły Zambię państwem jednopartyjnym (pod rządami UNIP). W roku 1975 Zambia została członkiem koalicji państw frontowych Afryki Południowej (współpraca z Tanzanią, Mozambikiem i Angolą), uczestniczyła w akcjach mediacyjnych między władzami RPA i SWAPO w sprawie Namibii oraz między RPA i innymi państwami afrykańskimi w kwestii sytuacji w południowej Afryce. W 1976 roku prezydent Kaunda ogłosił socjalistyczną koncepcję tzw. komunokracji, mającej stanowić rozwinięcie „filozofii humanizmu”.
     
    Od początku lat 80. w Zambii narastał kryzys (wynikający głównie ze spadku cen miedzi w latach 70.), co spowodowało powstanie opozycji i stopniowy wzrost jej aktywności. W 1990 roku nasiliły się próby likwidacji systemu jednopartyjnego (nieudany wojskowy zamach stanu), powstał opozycyjny Ruch na rzecz Demokracji Wielopartyjnej (MMD), żądający wolnych wyborów powszechnych i utworzenia rządu tymczasowego, w grudniu rozpoczęto legalizację partii opozycyjnych.
     
    W 1991 roku przyjęto nową konstytucję, gwarantującą system wielopartyjny, i zorganizowano pierwsze od 18 lat demokratyczne wybory. Zwyciężył w nich MMD, którego przywódca F. Chiluba (wieloletni przywódca związkowy) został prezydentem; Kaunda stanął na czele opozycji. W 1996 roku wprowadzono nową konstytucję; wybory parlamentarne i prezydenckie ponownie wygrał MMD i Chiluba (opozycja zbojkotowała wybory, lecz obserwatorzy zagraniczni potwierdzili ich prawidłowość). Chiluba, który obejmując w 1991 r. stanowisko obiecał liberalizację ekonomiczną i polityczną, mimo przeprowadzonych w porozumieniu z Międzynarodowym Funduszem Walutowym reform (m.in. prywatyzacja kopalń), osiągnął niewielki postęp w odbudowie gospodarki. Był też oskarżany o korupcję i nadużycia finansowe.
     
    Na początku 2000 roku Kaunda zrezygnował z przywództwa UNIP i wycofał się z aktywnej polityki. W wyborach prezydenckich i parlamentarnych w 2001 r. Chiluba nie brał udziału, wycofując się pod naciskiem zagranicznym oraz opozycji wewnętrznej. Zwyciężyła ponownie MMD, a jej kandydat, L.P. Mwanawasa został wybrany na prezydenta (2002 został też przywódcą MMD). Do roli najpoważniejszej partii opozycyjnej wyrosła Zjednoczona Partia na rzecz Rozwoju Narodowego (UPND).
     
     

    Źródło:

    • Ministerstwo Spraw Zagranicznych
    • Ministerstwo Gospodarki
    • Wydawnictwo Naukowe PWN
    • PAP
    • Bank Światowy
    • GUS
    • ONZ
    • CIA The World Factbook
    • AfDB
    • OECD
    • UNDP African Economic Outlook 2014
    • "Problemy wyżywienia ludności na kontynencie afrykańskim" Bożena Gulbicka, Instytut Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej Państwowy Instytut Badawczy